Animatorzy wiłkomierskiego życia politycznego po pierwszym rozbiorze – rodziny Kościałkowskich i Morykonich
Streszczenie
The first decade of Stanisław August Poniatowski’s reign brought significant changes to the highest offices in the Ukmergė District. From 1773, the offices of district marshal, chamberlain (succamerarius), court starost (capitaneus cum iurisdictione), and standard-bearer (vexillifer) were held only by the Kościałkowski and Morykoni families. They also dominated local political life, as evidenced by their signatures on sejmik documents. Representatives of these families not only directed successive assemblies but also held prominent positions among those signing decisions of the nobility gathered in Ukmergė. The article discusses the role of the Kościałkowski and Morykoni families in local political arrangements, primarily based on sejmik records from Vilnius Lietuvos valstybės istorijos archyvas. Correspondence and lists of candidates for Sejm envoys and judges of the Lithuanian Tribunal are also used. The article covers the period until May 1794, when for the last time in the history of the Polish-Lithuanian Commonwealth the sejmik took place in Ukmergė. The initial collaboration between the Kościałkowski and Morykoni families gradually developed into a rivalry, culminating in the split sejmik electing judges to the Tribunal in 1791. The situation in the Ukmergė district demonstrates that, thanks to their cooperation with the royalist party, local political elite were able to maintain considerable independence in personnel matters. This allowed them to curb the influence of the magnates, despite their economic ties to the Vilnius Voivode Karol Radziwiłł. Pierwsza dekada panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego przyniosła poważne zmiany w obsadzie najwyższych urzędów w powiecie wiłkomierskim. Od 1773 r. urzędy marszałka powiatowego, podkomorzego, starosty sądowego i chorążego obsadzały tylko dwie rodziny – Kościałkowskich i Morykonich. Zdominowały one także miejscowe życie polityczne. Wyrazem tego były podpisy składane pod uchwałami sejmikowymi. Przedstawiciele wspomnianych rodzin nie tylko dyrektorowali kolejnym zgromadzeniom, ale także znajdowali się na wysokich miejscach wśród osób sygnujących decyzje zebranej w Wiłkomierzu szlachty. W artykule analizowana jest rola Kościałkowskich i Morykonich w lokalnych układach politycznych przede wszystkim na podstawie akt sejmikowych znajdujących się w wileńskim Lietuvos valstybės istorijos archyvas. Wykorzystana została także korespondencja oraz wykazy pretendentów do funkcji posłów na sejm i deputatów Trybunału Litewskiego. Artykuł dotyczy okresu do maja 1794 r., kiedy to po raz ostatni w dziejach Rzeczypospolitej Obojga Narodów miał miejsce sejmik w Wiłkomierzu. Początkowe współdziałanie Kościałkowskich i Morykonich z czasem zaczęło przeradzać się w rywalizację, której kulminację stanowił rozdwojony sejmik wybierający deputatów w 1791 r. Sytuacja w powiecie wiłkomierskim ukazuje, że dzięki współpracy ze stronnictwem regalistycznym lokalne elity polityczne były w stanie utrzymywać znaczną samodzielność w sprawach personalnych. Ograniczało to wpływy magnaterii, mimo utrzymywania związków ekonomicznych z Karolem Radziwiłłem, wojewodą wileńskim.
Collections
