Język służb bezpieczeństwa Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i Ludowej Republiki Bułgarii: na podstawie analizy dokumentów archiwalnych dotyczących inwigilacji środowiska inteligenckiego

Abstract

Monografia poświęcona jest analizie języka używanego przez funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa w Polsce Ludowej i Bułgarii. Praca łączy perspektywę opisową i porównawczą, koncentrując się na sposobach funkcjonowania specjalistycznego kodu komunikacyjnego w strukturach podporządkowanych ideologii państwowej. Głównym celem monografii jest wskazanie cech charakterystycznych tego profesjolektu oraz określenie stopnia podobieństw i różnic między jego polskim i bułgarskim wariantem. Szczególne znaczenie przypisano wpływom radzieckim, widocznym zarówno w terminologii, jak i w modelach organizacji wypowiedzi urzędowej. Analizie poddano dokumenty operacyjne, raporty, charakterystyki i notatki służbowe. Materiał badawczy pozwolił prześledzić mechanizmy językowego porządkowania rzeczywistości społecznej, utrwalania relacji władzy oraz tworzenia kategorii oceniających osoby i zjawiska. Badania obejmują różne poziomy organizacji języka: słownictwo, związki frazeologiczne, konstrukcje składniowe, cechy stylistyczne oraz pragmatyczny wymiar komunikacji instytucjonalnej. Zastosowane ujęcie konfrontatywne umożliwiło uchwycenie zarówno wspólnych właściwości wynikających z podobieństwa systemów politycznych, jak i elementów odzwierciedlających odrębność tradycji administracyjnych oraz lokalnych uwarunkowań kulturowych. Monografia wpisuje się w nurt badań nad językiem instytucji autorytarnych i nad relacją między językiem, ideologią oraz praktykami sprawowania władzy.