Książka jako medium wymiany poglądów. Polemika wyznaniowa z Janem Caperem Kozielskim (zm. ok. 1608) w starodrukach PAN Biblioteki Kórnickiej

Abstract

Jan Kozielski (d. c. 1608), known in Latin as Caper, the first Lutheran superintendent in history, remains a poorly studied figure, and the sources for his life and activity are extremely scarce. Owing to the controversial nature of his views, his own writings have not survived; their titles and, indirectly, their contents are known only through polemical responses authored by both Protestant and Catholic writers.Two early printed books preserved in the collections of the Kórnik Library of the Polish Academy of Sciences exemplify such printed polemics, which were characteristic of the religious ferment of sixteenth-century Poland. An analysis of their content, as well as of their rhetorical form, makes it possible to attempt a reconstruction of the culture of intellectual exchange in an era that preceded the emergence of modern means of communication, such as periodical press and electronic media.The paper presents the printed book as a key medium of ideological and polemical communication in the sixteenth century and emphasizes the importance of preserved library copies as carriers of the memory of confessional disputes.

Jan Kozielski (zm. ok. 1608), zwany po łacinie Caperem, pierwszy w historii superintendent luterański, pozostaje postacią słabo rozpoznaną, a źródła do jego życia i działalności są niezwykle skromne. Z powodu kontrowersyjnych poglądów jego pisma nie zachowały się; znamy jedynie ich tytuły oraz pośrednio treść, rekonstruowaną na podstawie polemik podejmowanych zarówno przez autorów protestanckich, jak i katolickich.Dwa stare druki znajdujące się w księgozbiorze PAN Biblioteki Kórnickiej stanowią przykład takich właśnie drukowanych polemik, charakterystycznych dla fermentu religijnego szesnastowiecznej Polski. Analiza ich treści, a także formy retorycznej, pozwala podjąć próbę rekonstrukcji kultury wymiany myśli w epoce poprzedzającej istnienie nowoczesnych środków komunikacji, takich jak prasa periodyczna czy media elektroniczne.Artykuł ukazuje książkę drukowaną jako kluczowe medium komunikacji ideowej i polemicznej w XVI wieku oraz podkreśla znaczenie zachowanych egzemplarzy bibliotecznych jako nośników pamięci sporów wyznaniowych.