Samorząd terytorialny wobec wyzwań gospodarki cyrkularnej: Dylematy zarządzania wielopoziomowego i międzysektorowego

Abstract

W monografii przeanalizowano rolę jednostek samorządu terytorialnego (JST) w kształtowaniu i wdrażaniu europejskiego modelu gospodarki cyrkularnej w ramach polityki regionalnej Unii Europejskiej. Celem publikacji jest określenie znaczenia władz lokalnych jako uczestników wielopoziomowego zarządzania, rzeczników interesów terytorialnych oraz podmiotów przekładających cele unijne na działania dostosowane do uwarunkowań lokalnych. W części teoretycznej omówiono istotę i modele biznesowe gospodarki cyrkularnej, determinanty transformacji gospodarek lokalnych, instrumenty polityki spójności oraz mechanizmy paradyplomacji samorządowej. Badanie łączy przegląd literatury i krytyczną analizę źródeł z analizą aktów prawnych Unii Europejskiej, dokumentów Polski i danych statystycznych, a także ze studiami przypadków i wieloaspektową analizą treści tych dokumentów. Zakres empiryczny obejmuje polskie gminy i powiaty, których przedstawiciele uczestniczyli w latach 2015–2022 w pracach Europejskiego Komitetu Regionów, oraz jednostki realizujące projekty Interreg Europe o profilu cyrkularnym. Wyniki wskazują na niewykorzystany potencjał samorządów, regionalne dysproporcje w gospodarce odpadami, rozproszenie regulacji, hybrydowy charakter wdrażania prawa unijnego oraz selektywne osiąganie celów gospodarki cyrkularnej. Uzasadniają zarazem potrzebę współpracy międzysektorowej, lepszego dostępu do finansowania, wsparcia administracji publicznej uwzględniającego specyfikę lokalną, a także większej aktywności międzynarodowej JST. Dobór jednostek pozwala rozpoznać możliwości najbardziej aktywnych samorządów, a nie powszechny poziom zaangażowania JST w Polsce. Książka łączy walor poznawczy z aplikacyjnym, zapewniając solidne podstawy do projektowania polityk wspierających transformację cyrkularną na poziomie lokalnym i regionalnym.