Human Rights, Desire, and the Lacanian Subject: Between Self and Other

Abstract

This paper seeks to re-examine the subject of law through the lens of Lacanian psychoanalysis, arguing for a more nuanced and critically engaged understanding of subjectivity. In Jacques Lacan’s psychoanalytic theory, the Other refers to both specific individuals and, more significantly, the Symbolic Order of language, law, and culture that shapes our subjectivity and desire. By situating the subject (the Self) in relation to the Other – of which Law and Human Rights can be seen as paradigmatic expressions – an attempt is made to explore this dynamic relationship within legal theory. The aim is to expose the legal subject not as a transparent bearer of rights, but as a complex, desiring subject entangled in unconscious structures.Building on this reframing, the paper argues for moving beyond an imaginary, universalising conception of morality – one often embedded in Human Rights discourse – and toward an ethics of desire. According to the Lacan’s psychoanalysis, morality is not ethical; rather, it is a defence mechanism, a way for the subject to compensate for having renounced its desire. Ethics, on the other hand, requires confronting the finitude and non-totality of both the Self and the Other. To act ethically, the subject must dethrone the Other – recognising that the Other, as such, as an essence, does not exist.If we understand Human Rights as a form of the Other, offering a supposed universal moral order, then we must ask: “Shall the ethical subject require the ‘dethronement’ of Human Rights?” And if so, “should Human Rights discourse be re- or de-constructed through the lens of desire and psychoanalytic ethics?”

Niniejszy artykuł podejmuje próbę nowego namysłu nad podmiotem prawa w świetle psychoanalizy lacanowskiej, argumentując na rzecz bardziej zniuansowanego i krytycznie zaangażowanego ujęcia podmiotowości. W teorii psychoanalitycznej Jacques’a Lacana, pojęcie „Innego” odnosi się zarówno do konkretnych osób, jak i, co istotniejsze, do symbolicznego porządku języka, prawa i kultury, który konstytuuje naszą podmiotowość i pragnienie. Umiejscawiając podmiot („Ja”) w relacji do „Innego”, którego paradygmatycznymi ekspresjami mogą być Prawo oraz prawa człowieka – artykuł podejmuje próbę zbadania tej dynamicznej relacji w obrębie teorii prawa. Celem jest ukazanie podmiotu prawa nie jako przejrzystego nosiciela praw, lecz jako byt złożony, jako pragnący podmiot uwikłany w struktury nieświadome.Na tej podstawie tekst postuluje odejście od wyobrażeniowej, uniwersalizującej koncepcji moralności często wpisanej w dyskurs praw człowieka – na rzecz etyki pragnienia. Z perspektywy psychoanalitycznej moralność nie jest etyczna w sensie lacanowskim; stanowi raczej mechanizm obronny, sposób kompensowania przez podmiot wyrzeczenia się własnego pragnienia. Etyka natomiast wymaga konfrontacji ze skończonością i niecałościowością zarówno podmiotu, jak i Innego. Aby działać etycznie, podmiot musi „zdetronizować” Innego – uznając, że Inny jako taki, jako esencja, nie istnieje.Jeśli zatem rozumiemy prawa człowieka jako formę Innego, oferującą domniemany uniwersalny porządek moralny, musimy postawić pytanie: „Czy podmiot etyczny wymaga ‘zdetronizowania’ praw człowieka?” A jeśli tak, to jawi się kolejne pytanie: „Czy dyskurs praw człowieka powinien zostać prze- lub zdekonstruowany przez pryzmat pragnienia i psychoanalitycznej etyki?”