Kształtowanie się nazwisk mieszkańców Sandomierza w wiekach od XVI do XVIII

Abstract

W centrum zainteresowania autorki rozprawy pozostają nie tylko nazwiska historyczne sandomierzan, ale i procesy, które w okresie pomiędzy XVI a XVIII wiekiem doprowadziły do ich ukształtowania. Celem dysertacji jest zgromadzenie i możliwie wszechstronne zbadanie antroponimów i formuł identyfikacyjnych, które zostały wyekscerpowane z sandomierskich ksiąg miejskich spisywanych w latach 1544–1767. Analiza materiału została ukierunkowana tak, by można było wyeksponować główne kierunki procesów nazwiskotwórczych, wskazać najbardziej produktywne modele identyfikacyjne i zwrócić uwagę na związek zachodzący pomiędzy systemem onomastycznym, pojmowanym jako część systemu językowego, a czynnikami społecznymi, które wpływały na jego kształt i rozwój. Takie określenie zadań przesądziło o wyborze socjolingwistycznej metody badania antroponimów. Analityczna część rozprawy, poświęcona procesom towarzyszącym formowaniu się nazwisk, składa się z sześciu podrozdziałów, odpowiadających podstawowym sposobom identyfikowania ludzi. W pierwszym z podrozdziałów omówione zostały nazwy wskazujące najbardziej charakterystyczne cechy zewnętrzne lub wewnętrzne osoby identyfikowanej (jaki jest?). Drugi dotyczy nazw wskazujących na zależności w obrębie rodziny lub większej wspólnoty społecznej (czyj jest?). Trzeci, wskazując na relacje ludzi do poszczególnych miejsc (skąd jest?), wymienia nazwy utworzone od nazw miejscowych, terenowych lub etnicznych. Czwarty, informuje o profesji, zajmowanym stanowisku lub pełnionej funkcji (kim jest?), piąty dotyczy nazw derywowanych od imion lub form hipokorystycznych, które pojawiają się w funkcji drugiego, potocznego określenia ludzi (jakim imieniem jest potocznie określany?), a szósty omawia nazwy pochodzenia obcego. Wnioski wynikające z analizy omawianego materiału poprzedza rozdział poświęcony najbardziej charakterystycznym procesom fonetycznym, jakie znalazły odzwierciedlenie w poszczególnych nazwach własnych.