W kręgu Nieborowa, Puław i Łańcuta. Sentymentalizm jako źródło zainteresowania antykiem Heleny z Przezdzieckich Radziwiłłowej, Izabeli z Flemmingów Czartoryskiej i Elżbiety z Czartoryskich Lubomirskiej

Abstract

Niniejsza praca ma na celu próbę uchwycenia i zarysowania relacji między sentymentalizmem a ogromnym zainteresowaniem antykiem w ostatnim trzydziestoleciu XVIII wieku. Śledzenie tego związku prowadzi do postaci Jana Jakuba Rousseau oraz do kryzysu oświeceniowej narracji. Za przykład służą tu postaci Heleny z Przezdzieckich Radziwiłłowej, Izabeli z Flemmingów Czartoryskiej oraz Elżbiety z Czartoryskich Lubomirskiej. Wybór postaci polskich arystokratek jako przykładów pewnej postawy podyktowany był dostępnością materiału źródłowego i opracowań, gdyż z racji urodzenia i wykształcenia należały do międzynarodowej elity i dzieliły jej obraz świata. Wnioski wyciągane na ich przykładzie mogą z pewnością zachować ważność dla europejskiej grupy, którą w wyróżnionym okresie reprezentowały. Wszystkie trzy polskie arystokratki były zagorzałymi wielbicielkami genewskiego pisarza, wszystkie też w różnym stopniu i w różny sposób uprawiały kult antyku. Zbieraczki pism Rousseau i pamiątek po nim kolekcjonowały również starożytne oraz pseudo-starożytne przedmioty i słynęły z szeroko zakrojonego mecenatu artystycznego. Były też twórczyniami i właścicielkami ogrodów angielskich, w których strukturę fizyczną i ideową wpisywały zarówno starożytność, jak i elementy postulowane przez sentymentalizm.