Metody optymalizacji portfela aktywów w warunkach strukturalnej zmiany otoczenia zewnętrznego na przykładzie sektora ropy i gazu

Abstract

The dissertation examines asset portfolio optimization under structural change in the external environment through investment appraisal methods in the oil and gas sector, where long-term, capital-intensive projects face multidimensional uncertainty and energy-transition pressures. Its aim is to identify limitations of conventional investment appraisal and develop a practical approach that better reflects sequential investment decisions and supports capital allocation. The central argument is that existing methods, despite their theoretical sophistication, inadequately capture decision-making flexibility or remain difficult to apply in corporate practice. The research employs a qualitative design comprising an expert panel, an expert survey, and a case study conducted in cooperation with an oil and gas company. Findings reveal a gap between traditional discounted cash flow (DCF) appraisal and the realities of staged investment decisions. To address this gap, the dissertation develops an original Option-Adjusted Net Present Value (OA NPV) model integrating DCF with real-options logic. The model incorporates the option to defer the final investment decision and is designed for interpretability and practical use. Verification using a model gas field development project demonstrates how accounting for flexibility can change project valuation, particularly under high uncertainty and marginal profitability. The dissertation contributes empirical insights into investment decision-making and a methodologically grounded, application-oriented appraisal tool. It also provides implementation guidelines and recommendations for the cooperating company, offering a basis for improved investment recommendations and asset portfolio management, while full organizational implementation remains prospective.

Rozprawa dotyczy optymalizacji portfela aktywów w warunkach strukturalnej zmiany otoczenia zewnętrznego, analizowanej z perspektywy metod oceny efektywności inwestycji w sektorze ropy i gazu. Długookresowe i kapitałochłonne projekty tego sektora realizowane są w warunkach wielowymiarowej niepewności oraz presji transformacyjnej.

Celem pracy jest identyfikacja ograniczeń tradycyjnych metod oceny inwestycji i opracowanie rozwiązania lepiej odwzorowującego sekwencyjny charakter decyzji oraz wspierającego alokację kapitału. Przyjęto, że stosowane podejścia, mimo rozwoju teoretycznego, nie uwzględniają w wystarczającym stopniu elastyczności decyzyjnej lub są trudne do wykorzystania w praktyce organizacyjnej.

Badania miały charakter jakościowy i obejmowały panel ekspercki, ankietę ekspercką oraz studium przypadku. Zrealizowano je we współpracy z przedsiębiorstwem sektora ropy i gazu. Wyniki ujawniły rozbieżność między tradycyjnym rachunkiem zdyskontowanych przepływów pieniężnych (DCF) a rzeczywistą logiką etapowego podejmowania decyzji inwestycyjnych.

W odpowiedzi opracowano autorski model rozszerzonej oceny efektywności inwestycji OA NPV (Option-Adjusted Net Present Value), integrujący rachunek DCF z koncepcją opcji realnych. Model uwzględnia możliwość odroczenia ostatecznej decyzji inwestycyjnej (FID) i został dostosowany do wymagań praktyki biznesowej. Weryfikacja na przykładzie modelowego projektu zagospodarowania złoża gazu wykazała, że wartość elastyczności może istotnie zmieniać ocenę ekonomiczną przedsięwzięcia, szczególnie przy wysokiej niepewności i granicznej opłacalności.

Rozprawa wnosi wkład poznawczy i metodologiczny oraz dostarcza instrukcję stosowania modelu i rekomendacje wdrożeniowe dla przedsiębiorstwa, tworząc podstawy do doskonalenia decyzji inwestycyjnych i zarządzania portfelem aktywów.