Synergie von Deonymisierung und Zeitenwende: Transformationen im 21. Jahrhundert

Abstract

Dieser Beitrag untersucht das Zusammenspiel von Deonymisierung und gesellschaftlichen und politischen Transformationsprozessen, die im Konzept der ,Zeitenwende‘ kulminieren. Aus einer diskurslinguistischen Perspektive wird analysiert, wie sich Eigennamen im öffentlichen Mediendiskurs (Exit-Diskurs, Gate-Diskurs, Diskurs des Scholzens, Kriegsdiskurs) zu Trägern neuer semantischer Funktionen entwickeln, welche diskursiven Rahmungen damit einhergehen und wie solche Deonyme auf kollektive Deutungsmuster und narrative Strukturen verweisen. Der Beitrag stellt eine theoretisch wie empirisch anregende Untersuchung dar, die ein bislang wenig beachtetes Feld innerhalb der Diskurslinguistik beleuchtet: die produktive Rolle von Deonymen als Träger diskursiver Bedeutungsverschiebung in Zeiten gesellschaftlicher Umbrüche.

This article examines the interplay between deonymization and social, political transformation processes that culminate in the concept of the ‘Zeitenwende’ (historical turning point). From a discourse-linguistic perspective, it analyzes how proper names in public media discourse (Exit Discourse, Gate Discourse, Scholzing Discourse, War Discourse) evolve into carriers of new semantic functions, what discursive framings accompany this process, and how such deonyms reference collective interpretive patterns and narrative structures. The article presents a theoretically and empirically stimulating investigation that sheds light on a previously underexplored field within discourse linguistics: the productive role of deonyms as vehicles of discursive semantic shift in times of societal upheaval.

Niniejszy artykuł analizuje współzależność między deonimizacją a procesami transformacji społecznej, politycznej, które kulminują w koncepcji „Zeitenwende” (punktu zwrotnego w historii). Ukazuje z perspektywy lingwistyki dyskursu, w jaki sposób nazwy własne w dyskursie medialnym (dyskurs exit, dyskurs gate, dyskurs Scholza, dyskurs wojenny) przekształcają się w nośniki nowych funkcji semantycznych, jakie ramy dyskursywne temu towarzyszą oraz w jaki sposób takie deonimy odwołują się do zbiorowych schematów interpretacyjnych i struktur narracyjnych. Artykuł stanowi opracowanie zarówno teoretyczne, jak i empiryczne rzucające światło na dotąd mało zbadane pole w ramach lingwistyki dyskursu: produktywną rolę deonimów jako nośników przesunięć znaczeniowych w czasach przemian społecznych.