Między pięknem a utylitarnością. Wpływ czynników artystycznych i pozaartystycznych na kształtowanie się japońskiego rzemiosła i designu od okresu Meiji do czasów współczesnych

Abstract

Ewolucja wzornictwa japońskiego – od tradycyjnego rzemiosła po nowoczesny design – odzwierciedla nie tylko zmiany artystyczne, lecz także głębokie przemiany społeczne, polityczne i technologiczne, które kształtowały Japonię od końca XIX wieku. Niniejsza rozprawa podejmuje próbę analizy tych procesów, koncentrując się na wpływie zarówno czynników artystycznych, jak i pozaartystycznych na rozwój japońskiej myśli projektowej w kontekście ceramiki. Jest próbą interdyscyplinarnego prześledzenia ewolucji japońskiego wzornictwa, przeprowadzoną w oparciu o krytyczną i porównawczą interpretację dostępnych opracowań naukowych, publikacji tematycznych oraz koncepcji kuratorskich wystaw poświęconych japońskiemu rzemiosłu i designowi. Zakres chronologiczny koncentruje się przede wszystkim na okresie od początku ery Meiji (1868) aż po czasy współczesne, co umożliwia osadzenie tytułowego zagadnienia w kontekście kluczowych wydarzeń historycznych, przemian kulturowych oraz rozwoju technologicznego i cywilizacyjnego Nipponu, z jednoczesnym uwzględnieniem wątków dotyczących genezy szeroko pojętej myśli wytwórczej i rzemieślniczej. Praca ta zakłada identyfikację zależności zachodzących pomiędzy różnymi obszarami życia społecznego a praktykami artystycznymi, ze szczególnym ujęciem ich wzajemnych wpływów w perspektywie historyczno-kulturowej. Struktura rozprawy została zaplanowana w sposób umożliwiający stopniowe wprowadzenie w problematykę japońskiego wzornictwa. Kolejne rozdziały obejmują: teoretyczne podstawy pojęć związanych z pięknem i rzemiosłem, początki rękodzielniczego wytwórstwa w Japonii, przekrojowe przedstawienie głównych ośrodków twórczych, historyczne przejście od epoki Edo do okresu Meiji, nakreślenie charakteru i wpływu kontaktów Nipponu z Europą, odrodzenie tradycyjnego rzemiosła w XX wieku oraz szeroko pojęte współczesne działania w zakresie designu i projektowania, z uwzględnieniem koncepcji wystawienniczych. Ujęcie tematu jest chronologiczno-problemowe, a zagadnienia pojawiające się w poszczególnych rozdziałach przestudiowane zostają z perspektywy historycznej, ale i estetycznej.

The evolution of Japanese applied arts – from traditional crafts to modern design – reflects not only artistic changes but also the profound social, political, and technological transformations that have shaped Japan since the late 19th century. This dissertation attempts to analyze these processes, focusing on the influence of both artistic and non-artistic factors on the development of Japanese design concepts in the context of ceramics. It is an interdisciplinary attempt to trace the evolution of Japanese design, based on a critical and comparative interpretation of available scholarly studies, thematic publications, and curatorial approaches to exhibitions devoted to Japanese crafts and design. This work aims to identify the interrelationships between various areas of social life and artistic practices, with particular emphasis on their mutual influences from a historical and cultural perspective.The structure of the work is designed to provide a gradual introduction to Japanese applied arts. Subsequent chapters cover: the theoretical foundations of concepts related to beauty and craftsmanship, the origins of handicraft production in Japan, a cross-sectional presentation of the main ceramic centers, the historical transition from the Edo to the Meiji period, an outline of the nature and influence of Nippon's contacts with Europe, the revival of traditional crafts in the 20th century, and a broad overview of contemporary design, including exhibition concepts.