Rezerwaty archeologiczne jako laboratoria archeologii publicznej. Studium polskie na tle międzynarodowym

Abstract

Książka stanowi pogłębione studium archeologii publicznej, ujmowanej jako dynamiczny obszar praktyk łączących badania naukowe, ochronę dziedzictwa i komunikację ze społeczeństwem. Punktem wyjścia jest analiza rezerwatów archeologicznych jako szczególnych „laboratoriów”, w których procesy te zachodzą najintensywniej i mogą być obserwowane w realnym kontekście instytucjonalnym. Autor koncentruje się na stanowiskach z epoki kamienia o słabo czytelnej formie terenowej, określanych jako stanowiska „niewidoczne w terenie”, których relikty pozbawione wyraźnej architektury nadziemnej wymagają szczególnie przemyślanych strategii interpretacyjnych i ekspozycyjnych. Praca ma charakter porównawczy. Sytuację w Polsce zestawiono z doświadczeniami ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Korei Południowej oraz Czech. Analizie poddano zarówno uwarunkowania prawne i instytucjonalne, jak i konkretne formy działań w rezerwatach i muzeach in situ. Na podstawie badań własnych wyodrębniono pięć kluczowych formatów archeologii publicznej: cyfrową, eksperymentalną, narracyjną (storytelling), festynową oraz rekonstrukcyjną. Ukazano ich potencjał edukacyjny, komunikacyjny i wspólnotowy, a także napięcia między atrakcyjnością przekazu a wymogami rzetelności naukowej. Wnioski wskazują, że rezerwat archeologiczny może skutecznie integrować ochronę, badania i upowszechnianie wiedzy, pod warunkiem jasnego rozróżniania między oryginałem a rekonstrukcją oraz transparentności interpretacyjnej. Książka ukazuje w tym kontekście złożoność relacji między nauką a jej społecznym odbiorem, analizując praktyki funkcjonujące w polskich i zagranicznych rezerwatach.