Valenztheoretische und lexikographische Analyse performativer Verben des sprachlichen Ausdrucks im Deutschen mit einem kontrastiven Ansatz Deutsch – Polnisch

Abstract

Rozprawa poświęcona została walencyjnej i leksykograficznej analizie „verba dicendi” w języku niemieckim z uwzględnieniem kontrastów w relacji do języka polskiego. W pierwszej części omówiono znaczenie teorii walencji w innych dziedzinach lingwistyki (rozdział 1), jednak nie chodzi tu wyłącznie o ścisłe przedstawienie stanu badań, ale raczej o pobudzenie do dalszej, intensywniejszej pracy nad gramatyką walencji, a także o stymulację do stworzenia przemyślanej i udanej koncepcji słownika walencji (rozdziały 2 i 3). Szczególną uwagę poświęcono wykorzystaniu walencji w leksykologii. Odpowiednia seria rozważań rozpoczyna się od walencji werbalnej, a kończy częścią empiryczną – opartym na walencji leksykograficznym ujęciem „verba dicendi”. W badaniu wyraźnie uwidacznia się związek między logiką, poznaniem, znaczeniem i strukturą (rozdział 4.1). W ten sposób wyraźnie uwidacznia się też związek między logiką, poznaniem, znaczeniem i strukturą (rozdział 4.1). Od znaczenia czasownika przechodzi się następnie do relacji znaczeniowych, a mianowicie do synonimii i czasowników synonimicznych (rozdział 4.2), aby następnie pogrupować je w pola, a dalej wykazać celowość takiego podziału na pola – sensowność teorii pola semantycznego (rozdział 4.3). Spośród wielu odrębnych pól semantycznych wybrano i przeanalizowano pole „verba dicendi” (rozdział 5). Odniesiono się do teorii aktów mowy i aktów mowy, które mogą być wykonywane za pomocą większości czasowników mówienia (rozdział 5.2.). Ostatnim aspektem teoretycznego tła analizy empirycznej jest podsumowanie stanu słowników walencyjnych (rozdziały 6.1. i 6.2.) oraz próba pójścia o krok dalej w zakresie słowników walencyjnych – propozycja nowo opracowanej koncepcji słownika walencyjnego (rozdział 7). Zwieńczeniem rozprawy jest leksykograficzna analiza walencji czasowników należących do pola semantycznego „verba dicendi”.