Świat dawnych i współczesnych inicjacji. Studium antropologiczne rytuałów funeralnych małego miasta i wsi podhalańskiej

Abstract

Celem dysertacji jest rejestracja współczesnych rytuałów pogrzebowych wsi Nowe Bystre (gmina Poronin) i małego miasta Bytów (woj. pomorskie), znalezienie analogii i różnic w sposobach myślenia o śmierci i działaniach okołopogrzebowych. Temat rozprawy, czyli rytuały funeralne, koresponduje z nurtem „powrotu” śmierci do świadomości społecznej. Wierzenia, rytuały, obrzędy są przedmiotem opisu i analizy. Autor koncentruje się na współczesności — początku XXI wieku — z odniesieniami do kultury typu ludowego. Badania etnograficzne prowadzono w dwóch różnych obszarach kulturowych: na wsi podhalańskiej Nowe Bystre i w małym mieście na północy Polski — Bytowie. Etnograficzne badania terenowe w Nowym Bystrym prowadzono podczas dwóch stacjonarnych sezonów badawczych: w lipcu 2003 roku i marcu 2004. Uzupełniono je tygodniowymi pobytami w listopadzie 2003 i 2004 roku. W ich trakcie przeprowadzono 90 wywiadów kwestionariuszowych. Innym źródłem wywołanym są obserwacje uczestniczące (jawne i ukryte): cmentarzy (starego i nowego), pogrzebów (w tym samobójczyni), zakładu pogrzebowego w Zakopanem. Z kolei badania terenowe w Bytowie przeprowadzono w lipcu 2001 i 2002 roku (dwa stacjonarne, dwutygodniowe sezony badawcze); uzupełniono je w 2003 i 2004 roku (pobyt w mieście w okresie jesiennych zaduszek). Najważniejszym źródłem ponownie są wywiady kwestionariuszowe, których uzyskano 80; drugim obserwacje uczestniczące (jawne i ukryte), cmentarzy (starego i nowego), kostnicy (w tym pielęgnacji zmarłego), różańców (w kostnicy, w kościele), pogrzebów, styp, trzech miejskich zakładów pogrzebowych. Integralnym źródłem pozyskanym i wykorzystanym w rozprawie jest ikonografia.