http://hdl.handle.net/11089/59290 Sun, 13 Sep 2026 11:46:15 GMT 2026-09-13T11:46:15Z https://dspace.uni.lodz.pl:443/xmlui/bitstream/id/f74755cc-9152-427e-9698-f94c74e5b7d5/ http://hdl.handle.net/11089/59290 http://hdl.handle.net/11089/59298 Legal Survivals: Concept, Theory, Methodology Mańko, Rafał The present conceptual paper addresses selected issues concerning the emergent pluridisciplinary research topic on survivals—an essential part of the phenomenon of nomostasis—with particular emphasis on its theoretical underpinnings and methodological implications. It argues that the concept of a “legal survival” should be understood as a legal form (a legal institution, i.e. a set of functionally interconnected legal norms, a legal concept, a legal principle, or a legal rule) which had emerged in an earlier socio-economic, political or ideological-cultural context, and had had a specific function within that context but did not disappear despite a profound change of that context. A systemic transformation, such as the transition from feudalism to capitalism, from capitalism to state socialism, or back to capitalism, is a paradigmatic example of such a profound change of context, though not the only possible one. The paper addresses the ontology of legal survivals, drawing attention to the distinction between written law and legal practice, and formulates three tentative propositions concerning the theory of legal survivals: (1) the law of juristic inertia, which emphasises that lawyers tend to use old forms to express new content; (2) the law of functional adaptation of legal forms, which emphasises that old legal forms may be used to fulfil entirely new social functions; and (3) the law of decontextualisation of legal form, which emphasises that law oftentimes becomes entirely detached from its changing social context, even to the extent of becoming an irritant. Finally, the paper addresses the question of the methodology of studying legal survivals, arguing that it calls for a broadly inclusive pluridisciplinary approach, uniting the methods typical of legal history, comparative law, sociology of law and legal anthropology, with an overarching role for legal theory and the philosophy of law.; Niniejszy artykuł koncepcyjny podejmuje wybrane zagadnienia związane z wyłaniającym się, pluridyscyplinarnym obszarem badawczym reliktów prawnych – stanowiących zasadniczy zrąb zjawiska nomostazy – ze szczególnym względnieneim jego teoretycznych podstaw oraz implikacji metodologicznych. Artykuł stoi na stanowisku, iż pojęcie „reliktu prawnego” należy rozumieć jako formę prawną (instytucję prawną, tj. zbiór funkcjonalnie powiązanych norm prawnych, pojęcie prawne, zasadę prawną lub normę prawną), która ukształtowała się w wcześniejszym kontekście społeczno-ekonomicznym, politycznym bądź ideologiczno-kulturowym i pełniła w tym kontekście określoną funkcję, lecz nie zanikła pomimo zasadniczej zmiany tego kontekstu. Przekształcenie systemowe – takie jak przejście od feudalizmu do kapitalizmu, od kapitalizmu do socjalizmu państwowego, bądź też powrót do kapitalizmu – stanowi paradygmatyczny przykład takiej głębokiej zmiany kontekstu, choć nie jest jedynym możliwym przypadkiem. Artykuł analizuje ontologię reliktów prawnych, zwracając uwagę na rozróżnienie między prawem pisanym a praktyką prawną, oraz formułuje trzy wstępne propozycje teoretyczne dotyczące reliktów prawnych: (1) prawo bezwładności prawniczej, które wskazuje, że prawnicy mają tendencję do posługiwania się dawnymi formami prawnymi w celu wyrażania nowej treści; (2) prawo funkcjonalnej adaptacji formy prawnej, które podkreśla, że dawne formy prawne mogą być wykorzystywane do realizacji całkowicie nowych funkcji społecznych; (3) prawo dekontekstualizacji formy prawnej, które wskazuje, że prawo nierzadko ulega całkowitemu oderwaniu od zmieniającego się kontekstu społecznego – niekiedy nawet do tego stopnia, iż staje się elementem drażniącym (irytantem). W końcowej części artykuł podejmuje problematykę metodologii badań nad reliktami prawnymi, wskazując na konieczność zastosowania szerokiego, pluridyscyplinarnego podejścia badawczego, łączącego metody typowe dla historii prawa, prawa porównawczego, socjologii prawa oraz antropologii prawnej, przy nadrzędnej roli teorii i filozofii prawa. Tue, 20 Jan 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/59298 2026-01-20T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/59299 Rethinking Neutrality in Humanitarian Action: Legal and Practical Perspectives Serbenyuk, Symon For decades, the importance and impact of the principle of neutrality in international humanitarian action has been debated in the context of its mission. Most publicists and scientists agree about the positive aspects of neutrality, as evidenced by the successful activities of the International Committee of the Red Cross for more than a century. However, there are also critics of neutrality. In particular, they argue that neutrality is based on “tolerating crimes in exchange for carrying out humanitarian activities.” The main goals of this article are the following: to show the essence of the concept of “neutrality” in order to identify “stumbling blocks” that lead to a “distortion” of the understanding of the positive impact of neutrality in international humanitarian activities; to review the contribution of the International Committee of the Red Cross in the context of a strictly neutral international non-governmental organization; to present possible ways of diplomatically and legally developing the concept of “neutrality.” In this research, general and special scientific methods of legal cognition are used. Among them we can note the following: the logical (including analysis and synthesis, deduction, and abstraction), structural, and comparative, as well as dogmatic, etc. legal methods.; Od dziesięcioleci trwa debata nad znaczeniem i wpływem zasady neutralności w międzynarodowych działaniach humanitarnych w kontekście ich misji. Większość publicystów i naukowców zgadza się z pozytywnym aspektem neutralności, o czym świadczy udana działalność Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża od ponad wieku. Istnieją jednak również krytycy neutralności. W szczególności twierdzą oni, że neutralność opiera się na „tolerowaniu przestępstw w zamian za prowadzenie działań humanitarnych.” Główne cele niniejszego artykułu są następujące: ukazanie istoty koncepcji „neutralności” w celu zidentyfikowania „przeszkód”, które prowadzą do „zniekształcenia” rozumienia pozytywnego wpływu neutralności w międzynarodowej działalności humanitarnej; dokonanie przeglądu wkładu Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w kontekście ściśle neutralnej międzynarodowej organizacji pozarządowej; przedstawienie możliwych sposobów dyplomatycznego i prawnego rozwoju koncepcji „neutralności.” W badaniach tych wykorzystywane są ogólne i specjalne metody naukowe poznania prawnego. Wśród nich można wyróżnić: metody logiczne (w tym analizę i syntezę, dedukcję i abstrakcję), strukturalne i porównawcze, a także dogmatyczne itp. metody prawne. Wed, 09 Sep 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/59299 2026-09-09T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/59294 Discretionary Powers of the State to Impose Administrative Sanctions to Economic Entities in the Lithuanian Financial Sector: From Administrative Implementation to Judicial Control Bareika, Paulius This article examines the scope and limits of administrative discretion in the application of administrative liability to the economic entities in the financial sector, as well as its judicial oversight in Lithuania. Two opposing scholarly perspectives on discretion are outlined, followed by a distinction between administrative and judicial discretion as well as a formulation of the theoretical foundations and core elements of administrative discretion. Particular attention is given to the principle of proportionality, which serves as a key criterion for assessing both the proper exercise of administrative powers and their judicial review. Empirical findings indicate significant shortcomings in ensuring proportionality, revealing that current practices do not fully secure the objectives set by the legislator. Moreover, the analysis highlights instances where judicial control of administrative discretion is either insufficient or exceeds its boundaries, thereby undermining the essential elements of discretion. The article concludes that both administrative and judicial practices require refinement to strengthen proportionality, consistency, and adherence to the legislator’s intent in the application of administrative liability.; Artykuł analizuje zakres i granice uznania administracyjnego w stosowaniu odpowiedzialności administracyjnej wobec podmiotów gospodarczych sektora finansowego, a także sądową kontrolę tej odpowiedzialności. Przedstawiono dwa przeciwstawne stanowiska doktryny dotyczące natury uznania, dokonano rozróżnienia między uznaniem administracyjnym a sądowym oraz sformułowano teoretyczne podstawy i kluczowe elementy uznania administracyjnego. Szczególną uwagę poświęcono zasadzie proporcjonalności, która stanowi podstawowe kryterium oceny zarówno prawidłowego wykonywania kompetencji administracyjnych, jak i ich kontroli sądowej. Wyniki badań empirycznych wskazują na istotne braki w zapewnieniu proporcjonalności, ujawniając, że obecna praktyka nie w pełni realizuje cele wyznaczone przez ustawodawcę. Analiza pokazuje ponadto przypadki, w których kontrola sądowa uznania administracyjnego jest niewystarczająca lub wykracza poza swoje granice, podważając istotne elementy uznania. Artykuł konkluduje, że zarówno praktyka administracyjna, jak i sądowa wymaga udoskonalenia w celu wzmocnienia proporcjonalności, spójności i zgodności z intencją ustawodawcy w stosowaniu odpowiedzialności administracyjnej. Wed, 09 Sep 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/59294 2026-09-09T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/59297 The System of the Chamberlain’s Courts in the Grand Duchy of Lithuania (1764–1791) Kanecki, Oskar Under the system established by the Third Lithuanian Statute of 1588, each chamberlain’s court (sąd podkomorski) was presided over by a sworn chamberlain (podkomorzy), assisted (at times even replaced) by one or two komorniks (komornicy). The Duchy of Samogitia was a notable exception. From 1764, boundary disputes there were also adjudicated by ciwuns (ciwuni) appointed by the monarch. In exercising their judicial duties, these officials could draw on the assistance of a deputy of their own choosing. The proceedings held on contested land, together with the judgements rendered, were recorded by registrars (regenci). From 1588, the office of chamberlain was elective. Until 1764, local sejmiks (sejmiki) nominated four candidates, from among whom the ruler made the final appointment. In 1764, however, this prerogative was limited from the monarch. In an effort to shorten the duration of boundary litigation, the nobility proposed adding assessors to the composition of the chamberlain’s courts. The office of chamberlain remained a lifetime appointment, although in the latter half of the eighteenth century the nobility advanced proposals to introduce fixed terms of office.; Zgodnie z ukształtowanym przez III Statut litewski z 1588 roku ustrojem sądów podkomorskich w składzie każdego z nich zasiadał zaprzysiężony podkomorzy, którego wspierali, a czasami nawet zastępowali jeden lub dwaj komornicy. Wyjątkiem pozostawało Księstwo Żmudzkie, gdyż od 1764 roku rozstrzyganiem sporów granicznych zajmowali się w nim także mianowani przez monarchę ciwunowie. Przy wypełnianiu obowiązków jurysdykcyjnych mogli oni korzystać z pomocy jednego wybranego przez siebie komornika. Przebieg podejmowanych na spornym gruncie czynności oraz wyroki spisywali regenci. Od 1588 roku urząd podkomorzego był elekcyjny. O ile jednak do 1764 roku sejmiki wyłaniały czterech kandydatów, spośród których władca dokonywał ostatecznego wyboru, o tyle od 1764 roku tego wyboru mu nie pozostawiano. W celu skrócenia czasu trwania procesów granicznych szlachta proponowała dołączenie do składu sądów podkomorskich asesorów. Urząd podkomorzego był dożywotni, choć w drugiej połowie XVIII wieku szlachta zgłaszała propozycje uczynienia go kadencyjnym. Wed, 09 Sep 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/59297 2026-09-09T00:00:00Z