http://hdl.handle.net/11089/196 Mon, 31 Aug 2026 16:02:28 GMT 2026-08-31T16:02:28Z http://hdl.handle.net/11089/59181 Obraz dyskursu narodowo-kulturowego luteranów w II Rzeczypospolitej na podstawie prasy Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego Guschlbauer, Magdalena Sara Praca bazuje na szerokiej kwerendzie niemieckojęzycznych i polskojęzycznych czasopism wydawanych w Warszawie, na Śląsku Cieszyńskim i w Łodzi w latach 1918–1939. Teksty te ukazują różnice w percepcji kultury luterańskiej różnych stronnictw w Kościele Ewangelicko-Augsburskim: przede wszystkim między zwolennikami polonizacji kultury religijnej Kościoła a tymi, którzy obstawali przy zachowaniu przezeń tradycyjnie niemieckiego charakteru. Za polonizowaniem miała przemawiać m.in. tradycja podporządkowania Kościoła władzy świeckiej i chęć pokojowego współżycia z polskim społeczeństwem. Zwolennicy polonizacji opisywali odrodzenie Polski jako dzieło opatrzności Bożej Woli i porównywali polskość z biblijnym Dawidem. Odnosili się chętnie do historii XVI w. i podkreślali, że odrodzona Polska powinna nawiązać do pluralistycznych tradycji. Dla zwolenników niemieckości istotną wartość miała natomiast kontynuacja tradycji przodków zanurzonej w konkretnym języku i rycie. Zachowanie dziedzictwa w niezmienionej formie, duma z osiągnięć kulturowych, wreszcie tęsknota za luterańskim uniwersalizmem powiązanym z językiem niemieckim – były wizjami, które motywowały do działań mających wzmocnić element niemiecki w Kościele. Dla Niemców-ewangelików Marcin Luter był nie tylko teologiem-reformatorem, ale też bohaterem narodowym. Dla zwolenników polskości – dysydentem, który miał odwagę przecierać nowe szlaki kulturowe. Takie właśnie nowe wzorce między kulturowymi monolitami polsko-katolickim i niemiecko-protestanckim propagowała grupa polsko-ewangelickich pastorów, nierzadko posiadająca niemieckich przodków, jednak przekonana o tym, że chrześcijańska postawa wymaga od protestantów przyswajania kultury i języka otoczenia, aby móc w nim w pełni rozwijać potencjał służby i miłości bliźniego.; This study is based on an extensive survey of German- and Polish-language periodicals published in Warsaw, Cieszyn Silesia, and Łódź between 1918 and 1939. These sources reveal divergent perceptions of Lutheran culture among different factions within the Evangelical Church of the Augsburg Confession, particularly between those who advocated the Polonization of the Church’s religious culture and those who sought to preserve its traditionally German character.The rationale for Polonization was rooted, among other factors, in the tradition of subordinating the Church to secular authority and in the desire to foster peaceful coexistence with Polish society. Advocates of Polonization interpreted the restoration of Polish statehood as an expression of divine providence and drew parallels between Polish national identity and the biblical figure of David. They frequently invoked the history of the sixteenth century and emphasized the importance of drawing upon Poland’s pluralistic religious and cultural traditions in the process of national renewal.For proponents of Germanization, however, the preservation of ancestral traditions, embodied in a particular language and liturgical rite, was of paramount importance. The preservation of this heritage in an unaltered form, pride in cultural achievements, and, ultimately, an aspiration toward a form of Lutheran universalism associated with the German language constituted key motivations for efforts to strengthen the German element within the Church. For German-speaking Protestants, Martin Luther was regarded not only as a theological reformer but also as a national hero. For advocates of Polish identity, by contrast, he represented a dissident figure who had the courage to forge new cultural paths.New cultural patterns positioned between the Polish-Catholic and German-Protestant cultural spheres were promoted by a group of Polish Lutheran pastors, many of German ancestry, who nevertheless maintained that a genuinely Christian attitude required Protestants to engage with and, where appropriate, assimilate the culture and language of their surrounding society. In their view, such cultural integration was necessary for Protestants to realize their full potential for Christian service and the exercise of love of neighbour. Fri, 28 Aug 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/59181 2026-08-28T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/59158 Wizerunek Polski i Polaków w chicagowskim "Dzienniku Związkowym" Dembowska-Wosik, Iwona Publikacja poświęcona jest wizerunkowi Polski i Polaków, jaki promuje wśród swoich czytelników chicagowski „Dziennik Związkowy” - najstarsza polskojęzyczna gazeta codzienna wydawana w Stanach Zjednoczonych. Na podstawie cyklu felietonów komentujących bieżące wydarzenia w kraju nad Wisłą autorka ukazuje spojrzenie Polonii amerykańskiej na współczesną polską rzeczywistość. Analizuje zarówno treści pojawiające się na łamach „Dziennika Związkowego”, jak i formę językową badanych tekstów. Skupia się na ich pragmatycznym wymiarze, a w szczególności na tym, co zostało w nich ukryte przy użyciu implikatur i presupozycji. Pokazuje, w jaki sposób użyte metafory przyczyniają się do budowania specyficznego, negatywnego wizerunku Polski i Polaków wśród rodaków za oceanem. Po książkę sięgnąć mogą nie tylko językoznawcy, lecz także kulturoznawcy, socjologowie oraz inne osoby zainteresowane tematyką polsko-amerykańską. Publikacja może też z powodzeniem służyć jako źródło materiałowe do badań nad zmianami w świadomości i systemie wartości Polaków w kraju i za granicą. Sat, 30 Dec 2017 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/59158 2017-12-30T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/58877 Pogłosy: Polska i hiszpańska proza potransformacyjna z perspektywy postzależnościowej Kłosińska-Nachin, Agnieszka Autorka książki Pogłosy. Polska i hiszpańska proza potransformacyjna z perspektywy postzależnościowej prezentuje zastosowanie wspólnej perspektywy badawczej dla polskiej i hiszpańskiej prozy powstającej po 1989 i 1975 roku, czyli od momentu rozpoczęcia procesów transformacyjnych w obydwu krajach. Wspomniana perspektywa zaproponowana została przez polskich badaczy z kręgu studiów postzależnościowych. Postzależność została wypracowana, aby uwidocznić i zrozumieć kondycję podporządkowania, cechującą rozległe peryferie Europy Wschodniej. Autorka przywołuje argumenty historyczne i historiograficzne, które uzasadniają możliwość zastosowania metodologii studiów postzależnościowych do badania kultury współczesnej Hiszpanii. Istotnym punktem odniesienia dla kultury polskiej i hiszpańskiej jest doświadczenie rządów autorytarnych – frankizmu w Hiszpanii i komunizmu w Polsce. Zasadniczą część publikacji stanowi dwanaście komparatystycznych analiz prozy polskiej i hiszpańskiej, która została pogrupowana w trzy bloki tematyczne: panoptyzm i przemoc, kapitalizm oraz dyskursywne strategie emancypacyjne kobiet. Szczegółowej analizie poddane zostały wybrane dzieła takich twórców, jak: Antonio Muñoz Molina, Juan José Millás, Andrzej Stasiuk, Tadeusz Konwicki, Marek Nowakowski, Piotr Siemion, Manuel Vázquez Montalbán, Rosa Montero, Carmen Martín Gaite, Montserrat Roig, Izabela Filipiak i Dorota Masłowska. Przeprowadzone analizy są z jednej strony propozycją uzupełnienia polskiej mapy postzależności, z drugiej zaś – wstępnym rozpoznaniem topografii hiszpańskiego dyskursu postzależnościowego. Książka powstała w ramach dofinansowania projektu badawczego z Funduszu Rozwoju Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Łódzkiego.; The book titled Reverberations. Polish and Spanish post-transformation prose from a post-dependence perspective proposes the adoption of a common research perspective on Polish and Spanish prose written after 1989 and 1975, i.e. since the beginning of the transformation processes in the two countries. This perspective has been suggested by Polish researchers from the circle of post-dependence studies. Post-dependence was developed so as to highlight and understand the condition of subordination that characterises the vast periphery which is Eastern Europe. The author evokes historical and historiographical arguments that justify the possibility of applying the methodology of post-dependence studies to the study of contemporary Spanish culture. An important point of reference for Polish and Spanish culture is the experience of authoritarian rule in the form of Francoism in Spain and communism in Poland. The main part of the book consists of twelve comparative analyses of Polish and Spanish prose, grouped into three thematic blocks: panopticism and violence, capitalism and emancipatory discursive strategies of women. A detailed analysis was conducted on selected works by Antonio Muñoz Molina, Juan José Millás, Andrzej Stasiuk, Tadeusz Konwicki, Marek Nowakowski, Piotr Siemion, Manuel Vázquez Montalbán, Rosa Montero, Carmen Martín Gaite, Montserrat Roig, Izabela Filipiak and Dorota Masłowska. The analyses carried out are, on the one hand, a suggestion to complete the Polish map of post-dependence and, on the other hand, a preliminary recognition of the topography of the Spanish post-dependence discourse. Sun, 16 Jan 2022 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/58877 2022-01-16T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/58875 Nazwy roślin jako zwierciadło wiejskiego świata (na materiale gwary kujawskiej) Wierzbicka, Agnieszka Monografia prezentuje nazwy roślin funkcjonujące w gwarze kujawskiej. Autorka podjęła się trudu odtworzenia procesu nominacyjnego dla 108 gatunków roślin: dziko rosnących, hodowlanych, wodnych, krzewów i krzewinek oraz drzew. Poprzez szczegółowe analizy etymologiczne i semantyczne nazw zgromadzonych podczas badań terenowych oraz odtworzenie językowego obrazu świata ukazała niezwykle bogaty i barwny świat Kujawiaków. W swoim opracowaniu udowodniła, iż sposoby tworzenia nazw, ich kategoryzowania są dla Kujawiaków odbiciem bliskiego człowiekowi świata przyrody, zwracają uwagę na jego odnawialność oraz czynią świat uporządkowanym, często na zasadzie antynomii (uprawny — nieuprawny, użyteczny — bezużyteczny, szkodliwy — nieszkodliwy, leczniczy — nieleczniczy, pachnący — śmierdzący, twardy — miękki, wielki — mały, magiczny — zwyczajny itp.). Analizowane w monografii fitonimy odkrywają czytelnikowi swoje znaczenia, ale także emocje, wierzenia ludu kujawskiego i są zwierciadłem swoistego, antropocentrycznego, utrwalonego w tradycji spojrzenia na świat i często naiwnych etymologii. Taka wizja znacznie odbiega od naukowego postrzegania rzeczywistości i wprowadza badaczy w sferę nieznaną, często trudno podlegającą jednoznacznej klasyfikacji.; Monografia prezentuje nazwy roślin funkcjonujące w gwarze kujawskiej. Autorka podjęła się trudu odtworzenia procesu nominacyjnego dla 108 gatunków roślin: dziko rosnących, hodowlanych, wodnych, krzewów i krzewinek oraz drzew. Poprzez szczegółowe analizy etymologiczne i semantyczne nazw zgromadzonych podczas badań terenowych oraz odtworzenie językowego obrazu świata ukazała niezwykle bogaty i barwny świat Kujawiaków. W swoim opracowaniu udowodniła, iż sposoby tworzenia nazw, ich kategoryzowania są dla Kujawiaków odbiciem bliskiego człowiekowi świata przyrody, zwracają uwagę na jego odnawialność oraz czynią świat uporządkowanym, często na zasadzie antynomii (uprawny — nieuprawny, użyteczny — bezużyteczny, szkodliwy — nieszkodliwy, leczniczy — nieleczniczy, pachnący — śmierdzący, twardy — miękki, wielki — mały, magiczny — zwyczajny itp.). Analizowane w monografii fitonimy odkrywają czytelnikowi swoje znaczenia, ale także emocje, wierzenia ludu kujawskiego i są zwierciadłem swoistego, antropocentrycznego, utrwalonego w tradycji spojrzenia na świat i często naiwnych etymologii. Taka wizja znacznie odbiega od naukowego postrzegania rzeczywistości i wprowadza badaczy w sferę nieznaną, często trudno podlegającą jednoznacznej klasyfikacji. Fri, 15 Dec 2023 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/58875 2023-12-15T00:00:00Z