http://hdl.handle.net/11089/47682 2026-04-08T21:56:27Z http://hdl.handle.net/11089/47702 Ekumeniczne pojednanie luterańsko-menonickie jako przykład rozliczenia z religijnymi prześladowaniami wieku XVI Sojka, Jerzy The article analyses the report of the ecumenical bilateral dialogue between Lutherans and Mennonites from 2010, entitled Healing Memories. Reconciling in Christ. This text is discussed as an example of a critical theological-historical analysis of the Lutheran contribution to the persecution of the 16th-century Anabaptists. It emphasizes the theological concepts of the Lutheran Reformers that provided justification for the anti-Anabaptist actions of the secular authorities. This text is also an example of jointly telling a difficult history that made it possible to reconcile both traditions.; W artykule dokonano prezentacji raportu ekumenicznego dialogu bilateralnego między luteranami a menonitami z roku 2010 pt. Healing Memories. Reconciling in Christ. Tekst ten omówiono jako przykład krytycznej, teologiczno-historycznej analizy luterańskiego wkładu w prześladowania szesnastowiecznych anabaptystów, kładącej nacisk na teologiczne koncepcje luterańskich reformatorów, które dostarczyły uzasadnienia dla wymierzonych w anabaptystów działań władzy świeckiej. Tekst ten jest również przykładem wspólnego opowiedzenia trudnej historii, która umożliwiła pojednanie obu tradycji. 2023-07-26T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/47701 „In God we trust”. Wybrane refleksje dotyczące Boskiej opatrzności od Mayflower Compact do konstytucji federalnej Daszyńska, Jolanta A. The first European settlers in America under the wing of the Pilgrim Fathers were convinced by them, that God and divine Providence helped them to live and work on the new land they arrived to. They were not only supposed to pray, but more importantly, to work hard and follow the rules, as these were the condition for their salvation. The first of these rules were written as the Mayflower Compact and they were continued in colonial chartes of rights and privileges. The summons of John Winthrop and Roger Williams also emphasized the idea of God’s help to the people who obey the norms of religion and law. The settlers believed in help of divine Providence in every moment of their lives. Besides the colonial chartes of rights, the main documents in American history, namely the Declaration of Independence and the Constitution (especially in the campaign for its ratification), also contained words confirming that God blesses the creators of the new American state. The words “In God we trust” have appeared as the motto on US dollars ever since 1956.; Pierwsi europejscy osadnicy przybywający do Ameryki pod przewodnictwem tzw. ojców pielgrzymów byli przez nich utrzymywani w przeświadczeniu, że Bóg i opatrzność Boska sprzyja ich życiu i pracy na nowej ziemi. Osadnicy nie tylko mieli się modlić, ale co ważniejsze, ciężko pracować i przestrzegać zasad, gdyż było to warunkiem ich zbawienia. Pierwsze zasady zostały spisane jako Mayflower Compact i były kontynuowane w kolonialnych kartach praw i przywilejów. W swych kazaniach John Winthrop i Roger Williams także podkreślali, że Bóg pomaga tym, którzy przestrzegają zasad religijnych i prawa. Osadnicy wierzyli, że Boska opatrzność pomaga im w życiu. Poza kolonialnymi kartami praw, najważniejsze dokumenty w historii Stanów Zjednoczonych, a zatem Deklaracja Niepodległości i konstytucja federalna (zwłaszcza widoczne było to w kampanii o jej ratyfikację), zawierały także słowa potwierdzające, że Bóg błogosławi twórcom nowego amerykańskiego państwa. Słowa „Ufamy Bogu” stały się mottem widniejącym na amerykańskich dolarach od 1956 r. 2023-07-26T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/47700 Architekt mikołajowski Ludwik Opacki (1786–1854) Gaidai, Olga; Srogosz, Tadeusz Ludwik Opacki was born in 1786 into a petty gentry family in Volhynia and died in 1854 in Mykolaiv. Between 1827 and 1831 he worked as an architect for the Building Commission of the Black Sea Admiralty Department, and was later appointed as the municipal architect of Mykolaiv. Between 1839 and 1850 Opacki was employed as the architect of the Southern District of the city’s maritime facilities. In addition to a number of port and city facilities (shipyard, foundry, rope factory, crossing the Bohu liman, Marine Hospital, warehouses and others), Opatsky made designs for the new Cathedral Church, as well as numerous designs for private buildings. In 1838, according to Opacki’s design, the construction of the Church of the Holy Mother of God “All Sorrowful Joys” began, it was consecrated on 28 July 1843.; Ludwik Opacki urodził się w 1786 r. w rodzinie drobnoszlacheckiej na Wołyniu, a zmarł w 1854 r. w Mikołajowie. W latach 1827–1831 pracował jako architekt Komisji Budowlanej Departamentu Admiralicji Czarnomorskiej, następnie zaś powołany został na stanowisko architekta miejskiego Mikołajowa. W latach 1839–1850 Opackiego zatrudniono jako architekta Południowego Okręgu obiektów morskich miasta. Oprócz wielu obiektów portowych i miejskich (stocznia, odlewnia, fabryka lin, przeprawa przez liman Bohu, Szpital Morski, magazyny i inne) Opacki wykonał projekty nowej soborowej cerkwi, a także wiele projektów budynków prywatnych. W 1838 r. według projektu Opackiego zaczęto budowę cerkwi Przenajświętszej Bogurodzicy „Wszystkich Strapionych Radości”, która została poświęcona 28 lipca 1843 r. 2023-07-26T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/47699 Biskup Józef Giedroyć i duchowieństwo Litwy w służbie Napoleona w 1812 roku Nawrot, Dariusz This article focuses on the activity of bishop Józef Giedroyć during the war of 1812, and analyzes the attitude of Catholic clergy of Lithuania towards Napoleon and the idea of reconstruction of Polish Kingdom. When Second Polish War started, Polish and Lithuanian clergy had no doubts if to support the French emperor, who created possibility to rebuild their homeland. In 1812, despite the ongoing crisis in relations between Napoleon and pope Pius VII, the Catholic Church in Duchy of Warsaw and in Lithuania supported the war with Russia because of patriotic motives. Despite excesses and even common banditism in first days of the campaign against Russia, the Lithuanian clergy headed by bishops quickly entered the administrative activity of Napoleonic Lithuania. They were involved in restoring the order after peasant uprisings. Catholic clergy participated in all of the anniversaries and key events in campaign against Russia that were solemnly celebrated in Vilnius and other cities. The clergy supported the war effort, hoping, like the rest of society, for restitution of the Polish Kingdom. All hopes were shattered by defeat of Napoleon in Russia.; W artykule, przedstawiając działalność biskupa Józefa Giedroycia w czasie wojny 1812 r., przeanalizowano postawy duchowieństwa katolickiego Litwy wobec Napoleona i idei odbudowy Królestwa Polskiego. Kiedy rozpoczynała się „druga wojna polska”, duchowieństwo polskie i litewskie nie miało wątpliwości, że powinno wesprzeć cesarza Francuzów, który stwarzał możliwość odbudowy ojczyzny. Mimo kryzysu w stosunkach Napoleona z papieżem Piusem VII, Kościół katolicki w Księstwie Warszawskim i na Litwie poparł z pobudek patriotycznych wojnę z Rosją w 1812 r. Mimo ekscesów, a czasem zwykłego bandytyzmu towarzyszącego pierwszym dniom kampanii przeciwko Rosji, duchowni litewscy, na czele z biskupami, bardzo szybko włączyli się w działalność administracji napoleońskiej Litwy. Zaangażowali się w przywrócenie porządku po wystąpieniach chłopskich. Z udziałem duchowieństwa katolickiego uroczyście obchodzono w Wilnie i w innych miastach Litwy wszelkie rocznice oraz kluczowe wydarzenia związane z przebiegiem kampanii przeciwko Rosji. Duchowni wspierali wysiłek wojenny, mając tak jak większość społeczeństwa nadzieję, że jego efektem będzie restytucja Królestwa Polskiego. Nadzieję tę zniweczyła klęska Napoleona w Rosji. 2023-07-26T00:00:00Z