Łódź: Szkice o literaturze, przestrzeni i historii

Abstract

Książka to zbiór studiów prezentujących specyfikę łódzkiego doświadczenia nowoczesności na tle innych miast – centrów wytwórczych doby drugiej rewolucji przemysłowej w Europie. Publikacja analizuje reprezentację przestrzeni Łodzi w literaturze, począwszy od lat 80. XIX wieku po rok 1939, w utworach napisanych po polsku, w jidysz, po niemiecku i rosyjsku, co wynika z wielokulturowości miasta. Autor uwzględnia, w mniejszym stopniu, wybraną twórczość najnowszą. Korzysta zarówno z tekstów najwybitniejszych, jak i zapomnianych, sięga także po teksty publicystyczne i literaturę popularną. Głównym celem publikacji jest rekonstrukcja składowych „tekstu łódzkiego” (na wzór „tekstu petersburskiego” Władimira Toporowa). Rozwój „tekstu łódzkiego” wiąże się z przedstawionymi chronologicznie najistotniejszymi wydarzeniami z historii miasta: rewolucji 1905–1907, I wojny światowej, Wielkiego Kryzysu, ponieważ miały one decydujący wpływ na budowanie tożsamości lokalnej. Ukształtowany na przełomie XIX i XX wieku „tekst łódzki” okazuje się być, w świetle analiz, nadal obecny i produktywny dla kolejnych generacji twórców.

The book is a collection of studies presenting the specificity of the experience of modernity in Łódź against the background of other cities – manufacturing centers of the second industrial revolution in Europe. The publication analyzes the representation of Łódź’s space in literature, from the 1880s to 1939, in literary works written in Polish, Yiddish, German and Russian, which results from the multicultural character of the city. The author takes into account, to a lesser extent, selected recent works. He uses both the most outstanding and forgotten texts, he also reaches for journalistic texts and popular literature. The main idea and compositional axis of the book is the reconstruction of the components of the “Łódź text” (following Vladimir Toporov’s “Petersburg text”). The development of the “Łódź text” is related to the most important events in the history of the city presented chronologically: the revolution of 1905–1907, World War I, and the Great Depression, because they had a decisive impact on building local identity. The “Łódź text”, shaped at the turn of the 19th and 20th centuries, turns out to be, in the light of analyses, still present and productive for subsequent generations of authors.