Fortyfikacje gdańskie od schyłku średniowiecza do końca XIX wieku. Geneza, rozwój i przemiany przestrzenne umocnień Gdańska i Wisłoujścia. Studium archeologiczne

Abstract

W pracy przedstawiono pierwszą pełną charakterystykę wszystkich dostępnych autorce źródeł archeologicznych z lat 1945–2024 dotyczących schyłkowośredniowiecznych i nowożytnych fortyfikacji Gdańska. Oprócz wstępu i zakończenia, zawiera ona siedem zasadniczych rozdziałów. W pierwszym z nich, omówiono dotychczasowy stan wiedzy na temat przemian jakim podlegały umocnienia gdańskie od momentu powstania wczesnośredniowiecznych wałów do końca XIX wieku. W rozdziale drugim przedstawiono badania prowadzone w obrębie schyłkowo średniowiecznych obwarowań Starego Miasta, Starego Przedmieścia i Wyspy Spichrzów. Trzeci poświęcono analizie głównego ciągu fortecznego, począwszy od niezachowanych umocnień w części północnej, wschodniej i południowo-wschodniej, a kończąc na istniejących do dzisiaj bastionach. Ze względu na obszerność materiału archeologicznego Bramę Wyżynną należącą do głównego obwodu omówiono osobno w rozdziale czwartym. Kolejny rozdział poświęcono zewnętrznemu ciągowi fortyfikacji gdańskich. W rozdziale szóstym przedstawiono wyniki badań Twierdzy Wisłoujście (głównie Fortu Carre). W rozdziale siódmym poddano analizie wyniki badań archeologicznych, prowadzonych w obrębie fortyfikacji gdańskich. Materiał poddany został analizie pod kątem przygotowywania terenu pod przyszłe umocnienia, sposobu konstruowania nasypów i ziemnych części bastionów, użytych do tego materiałów, ustalenia faz rozbudowy obiektów oraz wysokości zalegania poziomów użytkowych związanych z nowożytnymi fortyfikacjami. Dla zachowanych obiektów murowanych starano się określić sposób posadowienia, stan zachowania partii fundamentowej oraz fazy rozbudowy. Przedstawiona powyżej analiza stanowi przyczynek do dalszych badań archeologicznych i interdyscyplinarnych których przedmiotem powinny stać się w pierwszym rzędzie istniejące do dzisiaj budowle obronne oraz poszukiwania zachowanych poniżej współczesnego poziomu użytkowego elementów fortyfikacji.