Rosyjskie konstrukcje wyrażające stan w konfrontacji z językiem polskim

Abstract

This article examines constructions expressing state in Russian and Polish. In Russian grammar, predicates denoting state are recognized as a distinct part of speech, which makes the use of such lexemes much broader than in Polish. Such predicates also show a notable ease of formation in both literary and colloquial speech. It is therefore worthwhile to consider how Polish equivalents render Russian predicates of state. Constructions with such predicates as совестно, обидно, досадно, любопытно, смешно, славно, and others often pose difficulties in translation into Polish. The study demonstrates that Russian exhibits a stronger tendency to synthesize state and evaluative meanings, whereas Polish more often keeps these two types of meanings separate. Polish also tends to employ different syntactic constructions, owing to the morphological specificity of lexemes that function as predicates. The author’s analysis draws on excerpts from Russian literary works included in the National Corpus of the Russian Language and their translations from the Polish Parallel Corpus.

Niniejszy artykuł poświęcony jest analizie konfrontatywnej konstrukcji wyrażających stan w języku rosyjskim i polskim. W związku z tym, że predykatywy ze znaczeniem stanu w gramatyce rosyjskiej zostały wyodrębnione jako odrębna część mowy, zakres użycia tych leksemów jest o wiele szerszy niż w języku polskim i zauważalna jest większa frekwencja ich tworzenia zarówno w literaturze pięknej, jak i w mowie potocznej. Dlatego też aktualny wydaje się problem opisu ekwiwalencji rosyjskich predykatów stanu w języku polskim. Problematycznymi przy przekładzie na język polski mogą być konstrukcje z takimi predykatami jak совестно, обидно, досадно, любопытно, смешно, славно, itp. Przeprowadzone badania pokazują, że język rosyjski odznacza się większą tendencją do syntetyzowania znaczeń stanowych i oceniających, podczas gdy w języku polskim można zaobserwować częstsze rozgraniczanie tych dwóch znaczeń i stosowanie odmiennych konstrukcji składniowych, wynikających ze specyfiki morfologicznej leksemów, pełniących funkcję predykatu. Przykłady do analizy zostały wyekscerpowane z rosyjskich utworów literackich na podstawie narodowego korpusu języka rosyjskiego oraz ich przekładu w równoległym korpusie języka polskiego.