Stygmatyzacja społeczna jako perspektywa teoretyczno-badawcza (na przykładzie badań nad stygmatyzacją ludzi biednych)

Abstract

W artykule przedstawiono perspektywę stygmatyzacji społecznej, po pierwsze jako kategorię teoretyczną, po wtóre jako kierunek badań. Artykuł stanowi głos w dyskusji nad zastosowaniem i definiowaniem koncepcji stygmatyzacji społecznej oraz jej związków z bliskoznacznymi pojęciami: etykietowania, dewiacji, stereotypizacji, dyskryminacji i wykluczenia społecznego. Dyskutowane są zarówno zalety, jak i ograniczenia koncepcji stygmatyzacji. W dalszej części, autorka analizuje zastosowanie teorii na przykładzie badań nad stygmatyzacją ludzi biednych (w tym nurt „welfare stigma”). Artykuł prezentuje wyniki pogłębionych badań przeprowadzonych z klientkami pomocy społecznej nad doświadczaniem przez nie stygmatyzacji w związku z byciem klientem pomocy społecznej, w szczególności odczuwaniem wstydu, upokorzenia oraz radzeniem sobie ze stygmatyzacją. Badania nad stygmatyzacją społeczną nie mają jak dotąd tradycji w polskiej socjologii, dlatego włączanie perspektywy stygmatyzacji do badań i refleksji socjologicznej nad ubóstwem wzbogaca, pogłębia wiedzę na temat funkcjonowania ludzi zmarginalizowanych.

The article examines concept of social stigma, firstly as a theoretical framework, secondly as a direction for studies. The article discusses defining stigma and its components: labeling, deviance, stereotyping, discrimination and social exclusion. The paper examines both advantages and limitations of stigma concept. In further part the author analyzes use of the stigma concept on the example of poverty studies. According to stigma of welfare recipients, the paper focuses on the construction of welfare stigma in female welfare recipients’ daily lives. In – depth interviews with Polish women on welfare were analyzed, particularly in terms of how poor women feel about being on welfare and how they manage with the shame of welfare. Because of lack of such research, it is important to apply stigma concept, particularly to understand social exclusion and discrimination of the disadvantaged.