http://hdl.handle.net/11089/56508 2026-04-08T19:40:50Z http://hdl.handle.net/11089/56522 Marcin Broniowski, autor szesnastowiecznego dzieła pt. Opis Tatarii (Tartariae descriptio). Nowe ustalenia biograficzne i historycznoliterackie Kizilov, Mikhail The Polish traveler and diplomat Marcin Broniowski (died on September 21st, 1592) was the author of the work Tartariae descriptio (written in 1578), containing an interesting description of sixteenth-century Crimea, as well as the Crimean Khanate. On the basis of new discoveries in the Polish archives I reconstructed not only many basic elements of Marcin Broniowski’s biography, but also the exact chronology of all his visits to Crimea. My observations allow me to better describe Marcin Broniowski as a Polish diplomat and envoy. In the next three sections of my article, I intend to discuss all early modern editions and translations of Broniowski’s Tartariae descriptio, as well as an influence of this work on the knowledge about Eastern Europe and the formation of European geographical thought.; Polski podróżnik i dyplomata Marcin Broniowski (zmarły 21 września 1592 roku) był autorem napisanej w 1578 roku pracy pt. Tartariae descriptio (Opis Tatarii), zawierającej interesujący opis szesnastowiecznego Krymu, a także Chanatu Krymskiego. W oparciu o nowe dane pozyskane w polskich archiwach byłem w stanie zrekonstruować nie tylko wiele podstawowych elementów biografii Marcina Broniowskiego, ale także dokładną chronologię jego wszystkich wizyt na Krymie. Moje zatem obserwacje pozwalają lepiej opisać Marcina Broniowskiego jako polskiego dyplomatę i posła. W kolejnych trzech częściach tego artykułu zamierzam omówić wszystkie wczesnonowożytne wydania i tłumaczenia Opisu Tatarii Broniowskiego, a także oddziaływanie tego utworu na stan wiedzy o Europie Wschodniej i na kształtowanie się europejskiej myśli geograficznej. 2025-10-23T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/56520 Kroniki Aleksandra Gwagnina na Białorusi – studia, egzemplarze, wystawy – rekonesans Petlak, Anna The research base of this study consists of dissertations and press articles by Belarusian authors concerning the life and work of Alexander Gwagnin, copies of his chronicles – Sarmatiae Europeae descriptio from 1578 and European Sarmatian Chronicle from 1611, held in Belarusian libraries, as well as cultural and promotional initiatives related to the figure of the chronicler undertaken in Belarus over the past two decades. The considerations presented in the article are of a reconnaissance nature.; Bazę badawczą niniejszego studium stanowią rozprawy i artykuły prasowe białoruskich autorów, dotyczące życia i twórczości Aleksandra Gwagnina, egzemplarze jego kronik – Sarmatiae Europeae descriptio z 1578 roku i Kroniki Sarmacyjej europskiej z 1611 roku, znajdujące się w bibliotekach Białorusi, oraz inicjatywy kulturalno- promocyjne, które w związku z postacią kronikarza zostały podjęte w tym kraju na przestrzeni ostatnich dwóch dekad. Przedstawione w artykule rozważania mają charakter rekonesansu. 2025-10-23T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/56521 Kronika Gwagnina na tle polskojęzycznych kronik końca XVI i początku XVII wieku – dostępność i czynniki wpływające na kształtowanie się ceny na polskim rynku antykwarycznym Zakonnik, Łukasz This article reviews historical Polish-language chronicles of the late 16th and early 17th centuries that have been available since 1989 at nationwide antiquarian auctions in Poland. Eighty-seven copies were identified. The complete (or nearly complete) positions of Gwagnin’s Polish-language chronicle were described in more detail. On the basis of selected characteristics (e.g. state of preservation, language, time of composition), the article identifies factors that may influence the prices achieved for specific copies.; W artykule dokonano przeglądu ogólnohistorycznych kronik polskojęzycznych końca XVI i początku XVII wieku, które były dostępne od 1989 roku na ogólnokrajowych aukcjach antykwarycznych w Polsce. Zidentyfikowano 87 egzemplarzy. Dokładniejszemu opisowi podlegały pozycje kompletne (lub prawie kompletne) polskojęzycznej kroniki Gwagnina. W artykule, na podstawie wybranych cech (m.in. stan zachowania, język, czas powstania), wskazano na czynniki mogące wpływać na wysokość osiąganych cen za konkretne egzemplarze. 2025-10-23T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/56518 Wpływ Kroniki Sarmacyey Europskiey Aleksandra Gwagnina na kroniki ukraińskie XVII–XVIII wieku Diachok, Oleh This article explores which parts of Guagnini’s Chronicle were of interest to Ukrainian authors in the 17th and 18th centuries and how they incorporated these materials into their works.Alessandro Guagnini’s book written in Latin, Sarmatiae Europeae Descriptio, gained attention in Western and Central Europe as early as the late 16th century. However, in Eastern Europe, it was the Polish-language edition of 1611, Kronika Sarmacyey Europskiey, that became widely known. Ukrainian authors of the 17th and 18th centuries used this edition as a primary source, with its content and influence evident in more than twenty-five historical records. Ukrainian chroniclers were interested in the past of their own land, as well as the histories of Lithuania and Poland, and the legacy of the Zaporizhzhian Cossacks. By the 18th century, however, Ukrainian authors focused primarily on the information about the Cossacks in Guagnini’s work.The Kronika Sarmacyey Europskiey was used most thoroughly by the anonymous author of the Hustyn Chronicle and by F. Sofonovych, both of whom engaged critically with its content. For S. Lukomsky’s work, Guagnini’s Chronicle served as the main source. By the 18th century, not all Ukrainian authors referred directly to the 1611 edition; in some cases, its content was adopted as part of an established historiographical tradition.; W artykule wskazano, jakie treści z Kroniki Aleksandra Gwagnina interesowały autorów ukraińskich w wiekach XVII–XVIII i jak wykorzystywali je w swoich dziełach.Już pod koniec XVI wieku w krajach Europy Zachodniej i Środkowej zaczęto zwracać uwagę na dzieło Gwagnina napisane w języku łacińskim pt. Sarmatiae Europeae Descriptio. W Europie Wschodniej bardziej popularne było wydanie polskojęzyczne z 1611 roku pt. Kronika Sarmacyey Europskiey. Z tego ostatniego źródła korzystali ukraińscy autorzy działający w XVII–XVIII wiekach. Zapożyczenia z niego i jego oddziaływanie można prześledzić w ponad dwudziestu pięciu zabytkach. Ukraińscy kronikarze XVII wieku interesowali się przeszłością swojego kraju, a także Litwy i Polski, historią Kozaków zaporoskich. Autorów osiemnastowiecznych w dziele Gwagnina interesowała jedynie informacja o Kozakach.W najszerszym zakresie wykorzystali Kronikę Sarmacyey Europskiey nieznany autor Latopisu hustyńskiego i Fieodosij Sofonowycz, którzy krytycznie odnosili się do podanych w niej treści. Głównym źródłem dzieła Stepana Łukomskiego była Kronika Gwagnina. W XVIII wieku nie wszyscy autorzy ukraińscy nawiązywali bezpośrednio do wydania z 1611 roku, w niektórych dziełach pozyskane z niej treści zajęły już wcześniej trwale miejsce w tradycji historiograficznej. 2025-10-23T00:00:00Z