http://hdl.handle.net/11089/3670 2026-04-08T19:40:59Z http://hdl.handle.net/11089/11370 Mniejszość religijna - mniejszość etniczna - wspólnota kulturowa. Uwagi na temat genezy, aktywności i tożsamości Karaimów w Polsce Rykała, Andrzej W artykule przedstawiono zarówno genezę i uwarunkowania rozwoju przestrzennego mniejszości karaimskiej na ziemiach polsko-litewskich, jak i podjęto próbę ustalenia elementów składowych poczucia odrębności grupowej Karaimów we współ- czesnej Polsce. Określono również formy, charakter i zasięg przestrzenny ich spo- łeczno-kulturalnej aktywności, podjętej zwłaszcza w wyniku przemian ustrojowych w kraju, po 1989 r., kiedy stworzone zostały nowe warunki do transmisji samoidentyfikacji narodowościowej i religijnej w kierunku różnorodnych inicjatyw środowiskowych.; The Karaims in Poland are in many ways a unique social group. According to the established regulations, they are considered as an ethnic minority. They also fulfil all the requirements to have the legal status of a religious group – Karaim Religious Association. What is unique about the Karaims is the fact that they are the smallest among the traditional national and ethnic minorities in Poland. Moreover, the number of Karaims is lower than the number of members of most Churches and religious groups registered in Poland. The Karaims are not only a religious and ethnic minority, but they also remain a separate cultural community. It is due to the fact, that apart from formal (resulting from a legal background) and objective (resulting from, e.g. being raised in a Karaim family or practicing Karaism) criterion, the allegiance to the Karaim community also depends on the sense of identification with the Karaim cultural community. The belonging to such perceived community is subjective in its nature, based on the awareness of participation in a common heritage, sense of strong ties with other Karaims – it derives from the belief of being a Karaim, because of one’s awareness of being a Karaim. Even by accepting such a broad criterion of belonging to Karaim community, where both objective and subjective factors play a qualifying role, it is evident that this minority is getting smaller in size. Even the ‘transition period’, which took place after 1989, when the cultural code of many social groups was reformulated, did not influence any significant changes of this community, although it clearly gave a new impulse for the environmental activity of the Karaims. As a result of the political transformation, the number and the scope of social-cultural events organized by Polish and Lithuanian Karaims increased visibly. 2011-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/10933 Recenzja: Rose G., Interpretacja materiałów wizualnych. Krytyczna metodologia badań nad wizualnością. seria Metodologia, Wyd. Naukowe PWN, 2010 Klima, Ewa 2011-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/10932 Zmiany przestrzennego oddziaływania Gorlic na lokalnym rynku pracy i usług w okresie transformacji Kretowicz, Paweł Niniejszy artykuł dotyczy zmian przestrzennego oddziaływania Gorlic – średniej wielkości miasta powiatowego położonego w południowo-wschodniej części województwa małopolskiego. Pod uwagę wzięto miary oddziaływania na rynku pracy wyrażone liczbą dojeżdżających do miejsc zatrudnienia w całym mieście oraz pracowników lokalnego przedsiębiorstwa PKS, a także miary oddziaływania Gorlic na rynku usług wyrażone liczbą uczniów dużej szkoły średniej o profilu mieszanym i użytkowników biblioteki miejskiej. W porównaniu z okresem realnego socjalizmu w powiecie gorlickim zaobserwowano znaczne zmniejszenie się zasięgu przestrzennego oddziaływania miasta powiatowego. Obecnie większość dojazdów do Gorlic odbywa się z obszarów sąsiadujących, co jest szczególnie widoczne w przypadku dojazdów do pracy. Wzrost ich natężenia nastąpił jedynie z gmin, które po zmianie granic administracyjnych województw w 1999 r. zostały włączone do powiatu gorlickiego. Natomiast znaczne natężenie dojazdów utrzymało się w gminie Rzepiennik Strzyżewski, która jeszcze na początku lat 70. należała do powiatu gorlickiego, a obecnie znajduje się w strefie oddziaływań Tarnowa; This article concerns the changes of spatial influence on the example of Gorlice, a middle-sized town located in the Malopolskie Province. The socio-economic transformation along with the changes in administrative division significantly alter the commuting patterns on the local scale. Currently, intensive commuting is observed from the suburban municipalities with a subsequent decrease in commuting from the more distant areas. This is especially noticeable in the southern parts of the Gorlice County. A gradual decline in the Gorlice’s industrial employment after 1990 caused rural inhabitants either to emigrate (temporarily or permanently) or reinvest in farming activity (something affordable after Poland’s accession to the EU in 2004). Moreover, the changes of provincial borders after 1999 result in an increase in commuting from the eastern parts of the Province. Conversely, many inhabitants from Rzepiennik Strzy- żewski (Tarnowski County) municipality still commute to work in Gorlice because this area is a former part of Gorlice’s County (until 1973). Thus, the administrative division remains a solid factor shaping commuting patterns on the local scale presently. The similar trends are observed in case of public library utilization as more readers come from suburban areas and fewer far-comers subscribe to the town largest library and enter the one of the most reputable high schools in the area. 2011-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/10931 Rozwój społeczny współczesnego świata - struktura i typologia przestrzenna Dzieciuchowicz, Jerzy Przedmiotem tego opracowania jest współczesny rozwój społeczny państw świata, ukształtowany w wyniku długotrwałych przemian demograficznych, społeczno- -ekonomicznych, politycznych i kulturowych. Zakres badań obejmował sześć podstawowych wymiarów rozwoju społecznego krajów: dystrybucję ludności, urbanizację, edukację, opiekę zdrowotną, wyżywienie i dochody ludności. Główny cel pracy stanowi identyfikacja zróżnicowania struktury przestrzennej poszczególnych wymiarów rozwoju społecznego i ogólnej oceny jego poziomu oraz typologia przestrzenna tego rozwoju na świecie.; A contemporary social development of states of world, formed as a result of longterm demographic, socioeconomic, political and cultural transformations, is a subject of this study. The scope of research included six essential dimensions of the social development of countries: distribution of the population, the urbanization, the education, the health care, the food and incomes of the population. An identification of diversifying the spatial structure of individual dimensions of the social development and an overall view of his level and a spatial typology of this development in the world constitute the main purpose of the work. In the comprehensive evaluation of the social development of countries and regions an Indicator of the Social Development was used (Human Development Index). A clearly emphasized negative asymmetry and strong flattening distinguish his spatial distribution at the rather small changeability. Western countries, in which the analyzed sign is crossing, are representing the high level of the social development 0.91. Spatial distributions of many individual measures of the level of the social development much differ between themselves. From here drawing up the typology of states of world, determining differences and resemblances were also regarded special between them in terms of six most important dimensions of this development – distribution of population, urbanization, education, health care, food and incomes of the population. For typological purposes 14 variables which thoroughly are describing exchanged dimensions of the social development of individual countries were chosen. All diagnostic variables were liable to a statistical standardization. In the typology a taxonomical method K-averages has used. The application enabled her to allocate seven, best separated clusters which can be identified with separate types states of the name of individual types were created from determined combinations of diagnostic features the most singling them out: type 1 – the high level of the illiteracy, the low calorific value of the food and little average lasting the life of women and men; type 2 – quite high growth of the basic education, at the insufficient development of the health care; type 3 – high share of illiterates, coincident with the insufficient development of the secondary education and the low predicted length of the life; type 4 – the welldeveloped health care and the education; type 5 – very high level of the prosperity, tied together in particular with excellent satisfying the needs in the food, the education and the health care; type 6 – small population stores which the average level of the development of the education and the health care and long enough predicted lasting the life of men and women suit; type 7 – wide reach of the illiteracy, very the bottom stair of education on the basic and secondary level, the insufficient food and very short lasting the life. 2011-01-01T00:00:00Z