http://hdl.handle.net/11089/14538 2026-04-03T21:01:47Z http://hdl.handle.net/11089/15224 Henri-René Lenormand ou les paradoxes d’un mélancolique Kaczmarek, Tomasz Odwrotnie proporcjonalnie do wszechogarniającego optymizmu wynikającego z uprzemysłowienia Europy (w tym Francji), jednostka odczuwa coraz boleśniej swoje wyobcowanie. Celem artykułu jest pokazanie na przykładzie dramatu Henri-René Lenormanda pt. "Życie jest snem", jak postaci przez niego stworzone odzwierciedlają kondycję człowieka „nowoczesnego". Zagubiony w zmechanizowanym świecie, odczuwa on lęk i popada w melancholię. Z jednej strony, wrażenie to wyzwala w nim moce twórcze, z drugiej jednak popycha go w rozpacz i w konsekwencji – w samounicestwienie. Protagoniści francuskiego pisarza miotają się w urzeczowionym świecie, zdemaskowanym przez Freuda i obnażonym w swej podłości przez Wielką Wojnę, i nie mogą znaleźć dla siebie miejsca w życiu społecznym. Walcząc ze smutkiem, z depresją i innymi chorobami psychicznymi, wydani zostają, niczym bohaterowie tragedii antycznych, na pastwę fatum, przy czym w ich przypadku jest ono immanentne, tkwi bezpośrednio w nich samych. Złowrogie siły nadprzyrodzone zostały w tym teatrze zastąpione przez wewnętrzne rozdarcie podmiotu, który odkrywa w sobie dwie przeciwstawne natury: Erosa i Tanatosa.; Proportionally to an all-embrasing optimism resulting from the industrialization of Europe (including France), an individual experiences more painfully its own alienation.The main purpose of this article is to show, on the example of the creation of Henri-Rene Lenormand, that the characters created reflect the status of a ‘modern’ human being who experiences fear and falls into melancholy being lost in a mechanised world. On the one hand, this feeling releases creative powers in him. On the other hand, it pushes him into despair and, in consequence, casts him into self-destruction. The characters of the french writer struggle in an objectised world, not being able to find their place in social life. Struggling with depression and other mental disorders they are pushed, like tragical characters, to the inexorable fate, which in their cases are rooted deeply within themselves. Evil supernatural powers have been substituted with an inner tear of the subject who discovers two contradictory natures of Eros and Thanatos in him. 2012-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/15223 À la recherche de l’unité: les paradoxes bourgetiens Staron, Anita Paul Bourget był jednym z pierwszych teoretyków dekadencji. Sformułowana przez niego definicja tego zjawiska znalazła się w artykule dotyczącym Charlesa Baudelaire’a, zamieszczonym następnie w dwutomowym zbiorze pt. "Essais de psychologie contemporaine". Wspomniane dzieło oraz pierwszy tom "Études et portraits" stanowią korpus niniejszej pracy. Jej celem jest wyłonienie stawianych w nich tez, odkrycie stojących za nimi motywacji i podsumowanie stanowiska Bourgeta, które, jak się okaże, jest niepozbawione wewnętrznych sprzeczności. Otóż ten inteligentny krytyk, który w swoich analizach trafnie wskazuje źródła melancholii tak powszechnej we Francji u schyłku XIX wieku – przemiany cywilizacyjne, rosnąca niezależność jednostki w społeczeństwie, coraz większy wysiłek umysłowy połączony z brakiem aktywności fizycznej – próbuje jednocześnie wskazać rozwiązanie tych problemów sprzeczne z ich przyczynami. Wytyczając wąską i pozbawioną alternatyw ścieżkę, którą coraz mocniej zlaicyzowane i zatomizowane społeczeństwo miałoby pójść ku religii i jedności, Paul Bourget daje dobitny dowód swego dogmatyzmu. Na długo przed oficjalnym zajęciem pozycji moralisty (po publikacji powieści "Uczeń" w roku 1889) zaprzecza obrazowi zdystansowanego myśliciela, który na pozór wyłaniał się z jego tekstów krytycznych.; Paul Bourget was among the first theoreticians of decadence. He defined that phenomenon in “Charles Baudelaire”, one of the articles published in his "Essais de psychologie contemporaine". Our corpus consists of two volumes of "Essais" and the first volume of "Études et portraits". The aim of this paper is to present Bourget’s views and motivations, as they appear in the aforementioned texts, in order to establish his theories. As it appears, they are not free of inner contradictions. Bourget perspicuously examines the causes of melancholy in fin de siècle France: progress of civilization, individual autonomy and overcultivated intelligence. However, the solutions he proposes to these problems are incompatible with their causes. By pushing the secular and individualized society towards religion and unity, Bourget reveals his dogmatism. Long before his official recognition as a moralist (after publishing "Le Disciple" in 1889), he rejects the image of a distant thinker which seemingly emerges from his essays. 2012-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/15222 La rhétorique des larmes dans la conception du héros de Loaisel de Tréogate Zacharow, Sebastian Artykuł wyjaśnia, w jaki sposób trzecia funkcja retoryczna, movere, pozornie najmniej stosowana w epoce dominacji rozumu, jaką jest Oświecenie, służy do realizacji artystycznej persuasio. W powieści "Ainsi finissent les grandes passions ou les Dernières amours du chevalier de...", jej autor, Loaisel de Tréogate tworzy bohatera obdarzonego wyjątkową wrażliwością. Jego typową reakcją na otaczający świat jest płacz, który jest z jednej strony estetycznym wymogiem epoki, jednak z drugiej strony służy manipulowaniu wrażliwością odbiorcy dzieła. Melancholia bohatera, jego emocjonalne reakcje przy jednoczesnym zredukowaniu do minimum opowiedzianej historii tworzą wrażenie, że fabuła powieści jest tylko tłem, a prawdziwym celem staje się zapanowanie nad emocjami czytelnika, którego należy przekonać o talencie autora i jego zdolnościach twórczych. W ten sposób łzy, będące wyrazem szczerości uczuć, wykorzystane są jako element retorycznej manipulacji.; This article explains the way in which the third rhetoric function, movere, seemingly the least used in the age of reason such as the Enlightenment is, is used for the realisation of an artistic persuasio. In the novel "Ainsi finissent les grandes passions ou les Dernières amours du chevalier de...", its author, Loaisel de Tréogate, creates a character who is endowed with an exceptional sensibility. His typical reaction to the surrounding world is weeping which is an aesthetic requirement of the epoch. On the other hand, it is used to manipulate the sensibility of the receiver. The melancholy of the character, his emotional reactions with the simultaneous reduction to a minimum of the story told makes an illusion that the plot of the novel is only a background and the main purpose is to control the emotions of a recipient who is to be convinced of the autor’s talent and his creative abilities. This is how tears, being an expression of sincerity of emotions, are used as an rhetorical manipulation element. 2012-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/15221 Le discours sur la mélancolie et ses paradoxes à la fin de la Renaissance : Pardoux, Napier et Burton Pittion, Jean-Paul Artykuł przedstawia epistemologiczne paradoksy melancholii, które były widoczne w dyskursie medycznym pod koniec Odrodzenia w utworach trzech autorów, Bartholomégo Pardoux, Richarda Napiera i Roberta Burtona. Wszelkie choroby duszy interpretowano bowiem w tamtym okresie już to z perspektywy zjawisk nadprzyrodzonych, już to z perspektywy samego ciała. — Pardoux, francuski lekarz, który praktykował we Francji w pierwszej połowie XVII wieku, postrzegał melancholię jako chorobę psychiczną. Tymczasem, w swoim traktacie na temat dolegliwości duszy zdecydowanie odmawia on wszelkich wyjaśnień naukowych na temat tej choroby, pozostawiając tym samym pole do popisu teologom, zwolennikom egzorcyzmów, którzy etiologii choroby zdecydowanie upatrywali w demonie. Angielski lekarz Richard Napier, wierny zasadom Kościoła anglikańskiego, był zwolennikiem metody eklektycznej: wiedzy uniwersateckiej i popularnej, a także leczenia według reguł farmakopei chemicznej, nie wykluczając przy tym astrologii. Wreszcie Burton, autor Anatomii Melancholii, nigdy nie praktykował medycyny, jego wiedza o tej choroby była wyłącznie książkowa. W kolejnych wydaniach swojego dzieła rozwijał literackie dygresje na temat melancholii erotycznej i religijnej, czyniąc z tej części traktatu terapię na czyhającą na niego chorobę duszy.; The article presents the epistemological paradoxes of melancholy, which were evident in the medical discourse at the end of the Renaissance in the works of three authors, Bartholomée Pardoux, Richard Napier and Robert Burton. Any disease of the soul were interpreted at the time as the supernatural, or from the perspective of the body. Bartholomée Pardoux, French physician, who practiced in France in the first half of the sixteenth century, perceived melancholy as a mental illness. In his treatise on the diseases of the soul (1639), he strongly denies any scientific explanations about the disease, leaving scope for the theologians and exorcism supporters, who have seen etiology definitely in the demon. English physician Richard Napier (1559-1634), follower of Anglicanism, was a supporter of the eclectic method: university and popular knowledge, treatment according to the rules of Galen’s pharmacopoeia, and new chemistry, not excluding the astrology. Robert Burton, commonly known as the author of Anatomy of Melancholy, never practiced medicine and his knowledge about the disease was only from the books. In the next editions of his work, he developed quotations from literature on erotic and religious melancholy. This part of book have become, in the case of Burton’s therapy for potentially lurking on him melancholy. 2012-01-01T00:00:00Z