http://hdl.handle.net/11089/59393 2026-09-24T21:16:33Z 2026-09-24T21:16:33Z Jancewicz, Marcin http://hdl.handle.net/11089/59400 2026-09-24T01:27:05Z 2026-09-22T00:00:00Z

Radykalizacja empiryzmu a syntezy czasu Jancewicz, Marcin The article analyzes Gilles Deleuze’s philosophy of time in the co text of the so-called radicalization of empiricism, which postulates a transition from an epistemological (Kantian) to an ontological understanding of temporality. The main thesis of the paper is that time does not constitute an external stage for phenomena, but is a dynamic creative force based on the mechanisms of difference and repetition. The analysis focuses on the Deleuzian concept of the three passive syntheses of time. The first synthesis (Habit) constitutes the “living present” in the process of imagination and habituation. It is a synthesis based on the “contraction” of instants, serving as a foundation for subsequent active syntheses (reflection and memory). The second synthesis (Memory) refers to the “past in general” (the pure past), which does not pass away but coexists with the present as its virtual condition. In this section, the article also analyzes the relationship between virtual and empirical time, as well as the role of involuntary memory. The third synthesis (Eternal Return) concerns the future as an “empty” and “unhinged” time, which is linked to the fracturing of the subject’s identity (the “fractured I”). This is the dimension of novelty, where the eternal return selects beings, allowing only difference to return. The text also addresses the problem of the relationship between virtuality and actuality, and the concept of “sub-representation” as a sphere that conditions classical representation. The conclusion points to a shift away from the philosophy of substance and identity toward a philosophy of difference and repetition, in which the subject is not given in advance but is incessantly constituted by series of time.; Artykuł podejmuje analizę filozofii czasu Gilles’a Deleuze’a w kontekście tzw. radykalizacji empiryzmu, postulującej przejście od epistemologicznego (kantowskiego) do ontologicznego rozumienia temporalności. Główną tezą pracy jest twierdzenie, że czas nie stanowi zewnętrznej sceny dla zjawisk, lecz jest dynamiczną siłą twórczą opartą na mechanizmach różnicy i powtórzenia. Analizie poddana jest deleuzjańska koncepcja trzech biernych syntez czasu. Pierwsza synteza (Nawyk) konstytuuje „żywą teraźniejszość” w procesie wyobraźni i przyzwyczajenia. Jest to synteza polegająca na „ściąganiu” chwil, stanowiąca fundament dla późniejszych syntez aktywnych (refleksji i pamięci). Druga synteza (Pamięć) odnosi się do „przeszłości w ogóle” (czystej przeszłości), która nie przemija, lecz współistnieje z teraźniejszością jako jej wirtualny warunek. W tej części artykuł analizuje również relację między czasem wirtualnym a empirycznym oraz rolę pamięci mimowolnej. Trzecia synteza (Wieczny Powrót) dotyczy przyszłości jako „czasu pustego” i „wygiętego”, który wiąże się z pęknięciem tożsamości podmiotu („pęknięcie Ja”). Jest to wymiar nowości, w którym wieczny powrót selekcjonuje byty, pozwalając powracać jedynie różnicy. W tekście poruszono także problematykę relacji między wirtualnością a aktualnością oraz zagadnienie „podprzedstawienia” jako sfery warunkującej klasyczne przedstawienie. Konkluzja wskazuje na odejście od filozofii substancji i tożsamości na rzecz filozofii różnicy i powtórzenia, w której podmiot nie jest dany z góry, lecz nieustannie konstytuowany przez serie czasu.

2026-09-22T00:00:00Z Szwabowski, Oskar http://hdl.handle.net/11089/59402 2026-09-24T01:27:06Z 2026-09-22T00:00:00Z

Nie-ludzkie współ-życie. Recenzja książki Miłosza Markiewicza pt. Wspólnota po człowieku. Tom 1. Współ-życie Szwabowski, Oskar

2026-09-22T00:00:00Z Kruszelnicki, Michał http://hdl.handle.net/11089/59401 2026-09-24T01:27:04Z 2026-09-22T00:00:00Z

Baśń z piekła rodem: Matuszewski / Sade Kruszelnicki, Michał

2026-09-22T00:00:00Z Gemel, Aleksander Kabziński, Paweł http://hdl.handle.net/11089/59397 2026-09-24T01:27:01Z 2026-09-22T00:00:00Z

Dwie „połowy” kategoryzacji: neurokognitywne determinanty uwagi w filozoficznym sporze o modele kategoryzacji poznawczej Gemel, Aleksander; Kabziński, Paweł The purpose of this paper is to revise the foundations of the ongoing dispute in epistemology over the models of cognitive categorization, polarized between opposing positions: the classical model and the prototypical model. According to the thesis of our article, the attempt to reduce the process of categorization to a single model is an endeavor based on erroneous assumptions, since from the point of view of neuropsychology both modes have their own cognitive justification and usually function in conjunction. We prove the thesis based on collected descriptions of the typical ways of categorization made by autistic people, providing cognitive mechanisms for their explanation. These mechanisms, consistent with the weak central coherence theory, are associated with atypical attentional processes. The final section of the paper is devoted to speculations derived from Iain McGilchrist’s hemispheric hypothesis on the potential neural substrates of attentional processes, that leads to distinct modes of categorization. Thus, we try to prove that the neurotypical way of processing cognitive information should assume both modes of cognitive categorization, and the confrontational way of posing this problem does not provide the possibility of empirically valid conclusion.; Celem pracy jest rewizja podstaw toczonego na gruncie epistemologii sporu o modele kategoryzacji poznawczej, spolaryzowanego między przeciwstawnymi stanowiskami: modelem klasycznym i prototypowym. Zgodnie z tezą naszego artykułu, próba sprowadzenia procesu kategoryzacji do jednego modelu jest przedsięwzięciem opartym o błędne założenia, gdyż z punktu widzenia neuropsychologii oba tryby mają swoje poznawcze uzasadnienie i zwykle funkcjonują w powiązaniu. Tezy dowodzimy w oparciu o zebrane opisy sposobów kategoryzacji dokonywanych przez osoby autystyczne, dostarczając kognitywnych mechanizmów ich wyjaśnienia. Mechanizmy te, w zgodzie z teorią słabej centralnej koherencji, związane są z atypowym przebiegiem procesów uwagi. Ostatnia część pracy poświęcona jest wywiedzionej z hipotezy półkulowej Iaina McGilchrista spekulacji na temat potencjalnego neuronalnego podłoża procesów uwagowych, których charakter może skutkować odmiennymi trybami kategoryzacji. Tym samym staramy się dowieść, że neurotypowy sposób przetwarzania informacji poznawczej powinien zakładać oba tryby kognitywnej kategoryzacji, a dotychczasowe konfrontacyjne próby postawienia tego problemu nie dają możliwości doprowadzenia do zasadnej empirycznie konkluzji.

2026-09-22T00:00:00Z